Stellenwert der Plattdeutschen Sprache in Niedersachsen

         

Anschreiben von Reinhold Hilbers MdL ° Friesenweg 13 ° 49835 Wietmarschen-Lohne
an Landkreis Grafschaft Bentheim Büro des Landrats
Fachdienst Kultur/Denkmalschui1-3^6'8 Grafschaft Bentheim Herrn Hubert Titz van-Delden-Str. 1 - 7 48529 Nordhorn
Landtagsdrucksache 16/3880 „Neddersassen snackt Plattdüütsch"

Sehr geehrter Herr Titz,
im Auftrag von Herrn Reinhold Hilbers, MdL möchte ich Ihnen die Landtagsdrucksache 16/3880 „Neddersassen snackt Plattdüütsch" zur Verfügung stellen. Sie enthält auf Anfrage der Fraktionen von CDU und FDP im Niedersächsischen Landtag interessante Daten und Fakten zum Stellenwert der plattdeutschen Sprache. Diese Informationen dürften auch für Ihre Tätigkeit wertvoll sein.
Für Fragen zu dieser Drucksache steht Ihnen Herr Hilbers gerne zur Verfügung. Viel Freude beim Lesen.
Mit freundlichen Grüßen
Im Auftrag


gez. Reinhold Hilbers, MdL


Reinhold Hilbers - Abgeordneter des Niedersächsischen Landtages
Privatanschrift: Friesenweg 13 « 49835 Wietmarschen-Lohne ° Tel. 05908-8388 ° Fax 05908-8721
Wahlkreisbüro: Bahnhofstr. 21a ° 48529 Nordhorn « Tel. 05921-991440 • Fax 05921-89246
eMail: info@reinhold-hilbers.de ° Internet: http://www.reinhold-hilbers.de

         

Antwort der Landesregierung
Niedersächsisches Ministerium Hannover, den 30.08.2011
für Wissenschaft und Kultur

Vörweg:
In de Tieden vun de Hanse weer Plattdüütsch in Noorddüütschland nich blots de Spraak, de de
Lüüd an meisten snackt hebbt, nee, de Lüüd hebbt de Spraak ok ganz normaal as schreven Schrift
bruukt. Över meist veerhunnert Johr weer Middelnedderdüütsch in den Noorden de Spraak Nummer
een. Plattdüütsch weer op den Weg to en egenstännig Spraak, de ok över de Regionen weg to
verstahn weer un wo sik Leitformen utbillen deen, jüst so as bi dat Hollandsche. As de Tiet vun de
Hanse to Enn güng, kreeg aver doch dat Hoochdüütsche de Bavenhand un Platt speel nich mehr
de Rull as vörher.
Vundaag gifft dat op de Welt över 6.000 verscheden Spraken. Heel vele dorvun, dat sünd mehr as
jede twete, warrt vun weniger as 10.000 Lüüd snackt. Spraakwetenschaplers seggt an: In’t 21.
Johrhunnert starft tominnst jede Drüdde vun düsse Spraken.
An’n Anfang vun’t 21. Johrhunnert, wo sik dat Leven över de ganze Welt mehr un mehr anpassen
deit, gifft dat in de noorddüütschen Länner en kulturellen Schatz, den se fasthollen un starker maken
wüllt: De nedderdüütsche Spraak, Platt. Wenn dat üm regionale Identität geiht, denn höört Platt
för Neddersassen ok vundaag kloor mit dorto. De plattdüütsche Spraak is en Teken dorför, dat de
Minschen an de Weerte un Traditschonen vun’t Land fasthollt.
In uns Tiet sünd dat üm un bi 2,5 Millionen Froens- un Mannslüüd, de Platt snackt. Dat INS - Institut
für niederdeutsche Sprache e. V. - hett dat 2007 ünnersöcht un mit vele Fragen över „Plattdüütsch
vundaag“ ruutfunnen: Platt is lebennig. De Minschen in Noorddüütschland möögt Platt un se weet
ok wat mit de Spraak antofangen. Liekers verstaht mehr Lüüd de Spraak, un weniger köönt ehr
snacken. Vun 1984 op an, to de Tiet hebbt se de letzte grote Ümfraag maakt, is de Tall vun de
Minschen, de sülvst Platt snackt, kloor na ünnen gahn.
Plattdüütsch is un blifft de Spraak, de hier in’n Noorden to Huus is. Dat gellt för Neddersassen un
bavento in söven anner Bunnslänner (Bremen, Hamborg, Mekelnborg-Vörpommern, Schleswig-
Holsteen, Brannenborg, Nordrhein-Westfalen und Sassen-Anholt) un in de Nedderlannen. Ok in
Dänemark snackt de düütsche Minnerheit dor Platt (in Noordschleswig, de Dänen seggt dor Süüdjütland
to).
1999 hett dat Land Neddersassen de Europäisch Charta för Regionaal- oder Minnerheitenspraken
ünnerschreven. De Charta will, dat vun de velen Spraken överall in Europa nix verloren geiht, dat
düsse Spraken Stütt kriegt un mehr bruukt warrt. De europäisch Sprakencharta hett hierför en goot
Ümfeld sett, wat de Plattsnackers sülvstbewusst maakt un ruutstellt: Plattdüütsch hett in uns Tiet
sien egen Levensruum. De Charta erkennt Nedderdüütsch as juristisch egen Spraak vull an. In
Düütschland is Nedderdüütsch mit de Europäisch Charta för Regionaal- oder Minnerheitenspraken
en Regionaalspraak.
Mit düssen völkerrechtlichen Verdrag is Platt in de verleden Johren en goot Stück vörankamen. De
Regionaal- oder Minnerheitenspraken warrt nich blots to Huus, in de School oder in’t kulturelle Leven
bruukt, man se sünd för Amtsgeschäften, vör Gericht un in de Weertschap as normale
Amtsspraak to bruken. Dat Land Neddersassen hett Artikel ünnerschreven to de Belange vun Verwaltung
un Justiz, man ok wat Bildung, Medien, Kultur oder Weertschap angeiht. In düsse Feller
hebbt vele Lüüd de Mauen opkrempelt, vör allen ok ehrenamtliche Hölpslüüd, un de hebbt veel in
Gang bröcht.
De mehrsten Fragen vun de Grote Anfraag, wo dat över Vörscholen un Scholen geiht, sünd ut Artikel
8 vun de Charta för Regionaal- oder Minnerheitenspraken, wo de Plichten in de Bildung
opschreven sünd. 1999 hett de neddersassische Lannsregeern, dormaals harr de SPD dat Leit,

71

düsse Punkten ut de Charta tekent. Se hett dorbi aver utdrücklich gor keen Plicht för de Scholen
övernahmen. Blots för de Vörscholen hebbt se wat ünnertekent, ok wenn jüst hier dat Land Neddersassen
nich direkt tostännig is. So sünd dat blots Plichten, de flau utdrückt sünd, indem dat „begünstigt“
oder „ermutigt“ warrn schall.
Tostännig för de pädagogische Utrichtung in Kinnergoorns (KiTas) sünd de Dregers för de Kinnerun
Jugendhölp an’n Oort. De Kinnergoorns un jümehr Dregers sett den Bildungsupdrag vun dat
Land un de Verbännen, Karken un Öllerngruppen üm - dat is dat Gesetz över Dagsteden för Kinner
(KiTaG). Dor höört ok Projekten un Anstalten mit to, de Saterfreesch un Nedderdüütsch vöranbringt.
De Dregers vör Oort vun de Kinner- un Jugendhölp mütt so’n Angeboden maken, wenn
Öllern dat wünscht.
De neddersassische Lannsregeern nimmt op düsse Oort un Wies freewillig Plichten ut de Charta
an. Se kümmert sik üm Grundscholen un de Scholen ut dat Sekundarfeld I, ok wenn dat Land hier
keen Plicht övernahmen hett. De Spraken Nedderdüütsch un Saterfreesch hebbt en Stellenweert
kregen as noch nie vörher - nu, wo dat Bemöten vun de Spraak in de Kompetenzfeller binnensteiht
vun de Grundlehrplaans (op Hoochdüütsch: Kerncurricula) för dat Fack Düütsch an Grundscholen
un dat Sekundarfeld I.
Mit dat, wat de Erlass „Die Region und ihre Sprachen im Unterricht“ regelt, de siet den 1.8.2011
gellen deit, gifft dat en Barg Mööglichkeiten för de Scholen, wenn se dat wiederlopen laten wüllt,
wat an Nedderdüütsch un Saterfreesch an de Vörscholen opboot worrn is, oder wenn se sülvst mit
dat Lehren vun de Spraak anfangen wüllt. Bi düssen Ünnerricht köönt ok Lüüd mitmaken, de sik in
de Spraak utkennt, man keen Schoolmesters sünd. Schoolmesters, de nawiesen köönt, dat se
Plattdüütsch köönt, köönt dor en Vördeel vun hebben, wenn dat üm en Anstellung geiht. För de
Spraken schall bi de Lannsschoolbehöörd en Steed inricht warrn, wo sik jeedeen Raat halen kann.
Düsse Steed schall ok in dat Nettwark binnen ween, dat de Landschapen un Landschapsverbännen
un den Neddersassische Heimatbund mit’nanner verknütt. Ok warrt en Gremium inricht, dat en
Oog dorop höllt, woans dat mit dat Ümsetten vun de Chartaplichten utsüht.
Dat Studienseminar för dat Lehramt an Grund-, Haupt- un Realscholen in Cuxhaven beedt siet
2007 as Kurs bavento „Die Regionalsprache Niederdeutsch in der Schule“ för Lüüd an, de Schoolmesters
warrn wüllt. De Plaan, wat dor verhannelt warrt, de warrt mit dat Kultusministerium
afstimmt. So köönt Lüüd, de dor Vermaak an hebbt, för de Lehr un Pleeg vun de nedderdüütsche
Spraak rüst warrn. Siet Dezember 2009 gifft dat in Neddersassen ok noch twee Kursen mit Nedderdüütsch-
Fortbildung dat Johr. De wennt sik vör allen an Schoolmesters in Grundscholen, de
Platt gor nich oder man blots en lütt beten köönt.
Dat Land Neddersassen weet, woveel de nedderdüütsche Spraak (Plattdüütsch) för dat Land un för
de hele noorddüütsche Region in Fragen vun de Kultur un Kulturgeschicht bedüden deit; dat Land
acht düt Bedüden.
Mittewiel snackt de Minschen in Neddesassen wedder överall över Platt, un hier un dor snackt de
Minschen dat ok wedder mehr: in Bildung un Utbildung, in Weertschap un op’t Amt, in Kultur un
Gesellschap. In Ollenborg, besünners an de Carl-von-Ossietzky-Universität, sett se sik ut de Sicht
vun de Wetenschap mit Nedderdüütsch ut’nanner; dor lehrt se de Spraak ok för Lüüd, de Schoolmester
warrn wüllt oder dat al sünd.
Siet 1979 gifft dat Land Neddersassen Geld an dat INS in Bremen - Institut för nedderdüütsche
Spraak e. V. As Institutschoon kriggt dat INS Stütt vun de Länner Bremen, Hamborg, Schleswig-
Holsteen un Neddersassen. Herr Prof. Dr. Jörg Peters vun de Universität Ollenborg is siet Juni
2011 Vörsitter vun den Vereen. Bavento hett dat Land de „Plattdüütsch Stiftung Neddersassen“ in
Staad ünnerstütt, as de 2007 grünnt worrn is.
Dat Land Neddersassen un de Ollenborgsche Landschap hebbt tohoop en Volontärssteed för Saterfreesch
un Nedderdüütsch bi de Ollenborgsche Landschap inricht. Wokeen wat weten will, kann
hier Hölp kriegen, se knütt nedderdüütsche un saterfreesche Nettwarken un sett nee’e Aktschonen
in Gang.
De gröttste Deel vun de Nedderdüütsch-Hölp in de Dörper un Regionen löppt över de Landschappen
un Landschapsverbännen in Neddersassen. Se kümmert sik üm Plattdüütsch över de regiona

düsse Punkten ut de Charta tekent. Se hett dorbi aver utdrücklich gor keen Plicht för de Scholen
övernahmen. Blots för de Vörscholen hebbt se wat ünnertekent, ok wenn jüst hier dat Land Neddersassen
nich direkt tostännig is. So sünd dat blots Plichten, de flau utdrückt sünd, indem dat „begünstigt“
oder „ermutigt“ warrn schall.
Tostännig för de pädagogische Utrichtung in Kinnergoorns (KiTas) sünd de Dregers för de Kinnerun
Jugendhölp an’n Oort. De Kinnergoorns un jümehr Dregers sett den Bildungsupdrag vun dat
Land un de Verbännen, Karken un Öllerngruppen üm - dat is dat Gesetz över Dagsteden för Kinner
(KiTaG). Dor höört ok Projekten un Anstalten mit to, de Saterfreesch un Nedderdüütsch vöranbringt.
De Dregers vör Oort vun de Kinner- un Jugendhölp mütt so’n Angeboden maken, wenn
Öllern dat wünscht.
De neddersassische Lannsregeern nimmt op düsse Oort un Wies freewillig Plichten ut de Charta
an. Se kümmert sik üm Grundscholen un de Scholen ut dat Sekundarfeld I, ok wenn dat Land hier
keen Plicht övernahmen hett. De Spraken Nedderdüütsch un Saterfreesch hebbt en Stellenweert
kregen as noch nie vörher - nu, wo dat Bemöten vun de Spraak in de Kompetenzfeller binnensteiht
vun de Grundlehrplaans (op Hoochdüütsch: Kerncurricula) för dat Fack Düütsch an Grundscholen
un dat Sekundarfeld I.
Mit dat, wat de Erlass „Die Region und ihre Sprachen im Unterricht“ regelt, de siet den 1.8.2011
gellen deit, gifft dat en Barg Mööglichkeiten för de Scholen, wenn se dat wiederlopen laten wüllt,
wat an Nedderdüütsch un Saterfreesch an de Vörscholen opboot worrn is, oder wenn se sülvst mit
dat Lehren vun de Spraak anfangen wüllt. Bi düssen Ünnerricht köönt ok Lüüd mitmaken, de sik in
de Spraak utkennt, man keen Schoolmesters sünd. Schoolmesters, de nawiesen köönt, dat se
Plattdüütsch köönt, köönt dor en Vördeel vun hebben, wenn dat üm en Anstellung geiht. För de
Spraken schall bi de Lannsschoolbehöörd en Steed inricht warrn, wo sik jeedeen Raat halen kann.
Düsse Steed schall ok in dat Nettwark binnen ween, dat de Landschapen un Landschapsverbännen
un den Neddersassische Heimatbund mit’nanner verknütt. Ok warrt en Gremium inricht, dat en
Oog dorop höllt, woans dat mit dat Ümsetten vun de Chartaplichten utsüht.
Dat Studienseminar för dat Lehramt an Grund-, Haupt- un Realscholen in Cuxhaven beedt siet
2007 as Kurs bavento „Die Regionalsprache Niederdeutsch in der Schule“ för Lüüd an, de Schoolmesters
warrn wüllt. De Plaan, wat dor verhannelt warrt, de warrt mit dat Kultusministerium
afstimmt. So köönt Lüüd, de dor Vermaak an hebbt, för de Lehr un Pleeg vun de nedderdüütsche
Spraak rüst warrn. Siet Dezember 2009 gifft dat in Neddersassen ok noch twee Kursen mit Nedderdüütsch-
Fortbildung dat Johr. De wennt sik vör allen an Schoolmesters in Grundscholen, de
Platt gor nich oder man blots en lütt beten köönt.
Dat Land Neddersassen weet, woveel de nedderdüütsche Spraak (Plattdüütsch) för dat Land un för
de hele noorddüütsche Region in Fragen vun de Kultur un Kulturgeschicht bedüden deit; dat Land
acht düt Bedüden.
Mittewiel snackt de Minschen in Neddesassen wedder överall över Platt, un hier un dor snackt de
Minschen dat ok wedder mehr: in Bildung un Utbildung, in Weertschap un op’t Amt, in Kultur un
Gesellschap. In Ollenborg, besünners an de Carl-von-Ossietzky-Universität, sett se sik ut de Sicht
vun de Wetenschap mit Nedderdüütsch ut’nanner; dor lehrt se de Spraak ok för Lüüd, de Schoolmester
warrn wüllt oder dat al sünd.
Siet 1979 gifft dat Land Neddersassen Geld an dat INS in Bremen - Institut för nedderdüütsche
Spraak e. V. As Institutschoon kriggt dat INS Stütt vun de Länner Bremen, Hamborg, Schleswig-
Holsteen un Neddersassen. Herr Prof. Dr. Jörg Peters vun de Universität Ollenborg is siet Juni
2011 Vörsitter vun den Vereen. Bavento hett dat Land de „Plattdüütsch Stiftung Neddersassen“ in
Staad ünnerstütt, as de 2007 grünnt worrn is.
Dat Land Neddersassen un de Ollenborgsche Landschap hebbt tohoop en Volontärssteed för Saterfreesch
un Nedderdüütsch bi de Ollenborgsche Landschap inricht. Wokeen wat weten will, kann
hier Hölp kriegen, se knütt nedderdüütsche un saterfreesche Nettwarken un sett nee’e Aktschonen
in Gang.
De gröttste Deel vun de Nedderdüütsch-Hölp in de Dörper un Regionen löppt över de Landschappen
un Landschapsverbännen in Neddersassen. Se kümmert sik üm Plattdüütsch över de regiona-

72

le Kulturhölp. Land un Landschappen hebbt in Övereenkamen fastleggt, op wat se daal wüllt. De
neeste Törn gellt siet den 01. 01. 2010 un löppt bet to den 31. 12. 2013. Bavento gifft dat Land Stütt
för nedderdüütsche Projekten in Bildung un Kultur, de dat hele Land wat angaht.
De neddersassische Lannsregeern weet üm dat Gewicht, de Traditschoon, de Kultur un de Tokunft
vun dat Plattdüütsche in Neddersassen. Dorüm sett sik dat Land Neddersassen dorför in, dat de
Regionaalspraak Nedderdüütsch bewohrt warrt un Stütt kriggt (http://www.international.
niedersachsen.de/pd/home.html).
Mit düsse Wöör vörweg sünd dütt in den Naam vun de Lannsregeern de Antwoorten op de enkelten
Fragen (op Platt opschreven na Saß):
I. De plattdüütsche Spraak in de Tiet vör de School
Vörweg:
To 1:
För de pädagogischen Konzepten vun en Kinnergoorn (KiTa) sünd de öffentlichen un free’en Dregers
vun de Jugendhölp verantwortlich. Tohoop mit de Öllern leggen de fast, wat Platt to dat Profil
vun een oder ok vun mehrere Kinnergoorns tohöört. De Lannsregeern seggt an keen Steed: Platt
mutt in’n Kinnergoorn anbaden warrn.
To 2 un 3:
Dat gifft kene Tallen, dorüm kann dat ok keen Antwoort geven.
To 4 bet 6:
De „Orientierungsplan für die Bildung und Erziehung im Elementarbereich niedersächsischer Tageseinrichtungen
für Kinder“ sett dat üm, wat as Bildungsopdrag för Kinnergoorns in’t Gesetz binnensteiht.
Dat Neddersassisch Kultusministerium hett den Orientierungsplaan tosamen mit de
tostännigen Lüüd ut all Dreger-Verbänn vun Kinnergoorns in Neddersassen tohoopstellt. Dat Land
un de Dreger-Verbänn - kommunale un free’e Dregers, Karken un Öllerngruppen - hebbt den Orientierungsplaan
ünnerschreven. Dat Fachpersonal in de Kinnergoorns sorgt dorför, dat de Plaan
ümsett warrt. För de Arbeit instahn deit de Dreger.
För dat Feld „Spraak un Snacken“ steiht in den Orienterungsplaan binnen: „In de Gegenden, wo en
Regionaalspraak snackt warrt (t. B. Plattdüütsch) is de Ümgang mit mehr Spraken en gode
Schangs, dat Verständnis för Spraak uttoboen un dat Snacken sülvst ok.“
To 7:
De Kinnergoorns, wo se extra Raatslääg geeft (op Hoochdüütsch: Konsultationskindertagesstätten)
un de vun de Lannsregeern Stütt kriegt, hebbt ünner „Spraak un Snacken“ düt anbaden:
2004 - 2006 De kommunale Kinnergoorn „Das Baumhaus“ in Midlum: Vör allen „Sprachförderung
und vielfältige Methoden der Bildungsarbeit“.
2007 - 2010 De ev. Kinnergoorn „Unterm Regenbogen“ in Apen: Vör allen „Generationenwerkstatt“.
Dor stünn en Projekt mit öllere Lüüd as Leespaten för das plattdüütsche Vörlesen
op’t Programm.
2007 - 2001 De kommunale Kinnergoorn Kasernenstraße in Braunschweig: Vör allen „Bildungsund
Lerngeschichten“. Utkunft geven hebbt se ok över en Projekt to dat Opwassen
in twee Spraken (engelsch/düütsch).
vun 8/2011 op an De kath. Kinnergoorn St. Christopherus in Wolfsburg: Vör allen „Sprachförderung
im interkulturellen Ansatz“. Ok hier geeft se Utkunft över „Bilingualität“ (italiensch/
düütsch).
Vun bilinguale Inrichtungen mit düütsch-plattdüütsch weet de Lannsregeern nix vun af.

73

To 8:
Dat gifft kene Tallen, dorüm kann dat ok keen Antwoort geven.
To 9 un 10:
Tostännig dorför, dat dat Fachpersonaal vun Kinnergoorns in Fortbildungen wat dortolehrt, sünd de
öffentlichen un free’en Dregers vun de Jugendhölp. Wat för Themen dor verhannelt warrt un woveel
dorvun anbaden warrt, dat weet de Lannsregeern nich. Dat Kultusministerium sülvst hett opstunns
keen Fortbildungen för Mitarbeiders in de Kinner- un Jugendhölp to dat Thema Mehrsprakigkeit
Platt/Hoochdüütsch op’n Plaan. Een Grund is: Hett sik ok nüms mellt, de dat verlangt harr. To’n
Deel löppt aver wat över de Landschappen un Landschapsverbänn.
So gifft dat opstunns bi de Emsländsche Landschap (noch) keen Fortbildungen in Platt för Lehrpersonaal
oder Erzieherinnen un Erzieher, nich in’t Haupt- un nich in’t Ehrenamt. Man 2010 hett sik en
Fackgrupp „Nedderdüütsch“ bi de Emsländsche Landschap grünnt, un de hett sik eerstmal nipp un
nau ankeken, wat dat mit Platt in Bildung un Erziehung op sik hett un wat dor lopen deit. Ruutkamen
is: In de Grafschap Bentheim gifft dat en „Plattdeutsche Arbeitsgemeinschaft Erzieherinnen“.
Dor höört Erzieherinnen von 24 Kinnergoorns mit to. De geeft Materialien wieder un snackt över
methodische Fragen üm de fröhe Mehrsprakigkeit. Bi de Fackgrupp „Nedderdüütsch“ steiht dat
Thema opstunns bavenan: Se fraagt, wat nödig is, so’n Nettwark för de hele Kuntrei Emsland/
Grafschap Bentheim optotrecken.
In Oostfreesland dreept sik siet 2002 tweemal in’t Johr de Lüüd, de mit Platt in Kinnergoorns arbeit.
Dat löppt över de Oostfreesche Landschap, Plattdütskbüro. Hier warrt allens dat wiedergeven, wat
methodisch un didaktisch en Rull speelt, wenn de Spraak an Kinner wiedergeven warrt. Üm un bi
50 Erzieherinnen un Erzieher - för all is Platt de Moderspraak - sünd bi düsse Nettwark-Drepen
jeedeen Maal mit bi.
2010 hett de Regionale Lehrerfortbildung in Oostfreesland dor mit anfungen, eenmal in’t Johr en
Fortbildung för Kinnergoorns un Grundscholen antobeden, bi de dat üm fröhe Mehrsprakigkeit un
dat Wiedergeven vun de plattdüütsche Spraak geiht. Utschreven warrt düsse Fortbildung för all
Kinnergoorns un Scholen in de Kuntrei. Dat is nu 2010 eerst eenmal ween, dorüm kann nüms seggen,
woveel Lüüd dor normalerwies mitmaakt.
In de Arbeitsgrupp „Mehrsprakigkeit in de Grundschool“ in’t Regionale Pädagogische Zentrum vun
de Oostfreesche Landschap hebbt Schoolmesters ut Grundscholen (Froens- un Mannslüüd mit
Platt as Moderspraak) lehrt, woans oostfreesch Platt schreven warrt (üm un bi 10 Lüüd weern dor
jeedeen Maal mit bi).
II. De plattdüütsche Spraak in de Grundschool
To 11 bet 13:
In § 122 vun dat „Neddersassisch Schoolgesetz“ (NSchG) steiht binnen: Grundlaag för den Ünnerricht
in de allgemeen billen Scholen sünd Lehrplaans (Grundlehrplaans). Mehr Henwiesen för de
Schoolmesters sünd nich nödig, denn allens, wat de Grundlehrplaans regeln doot, mütt in den Arbeitsplaan
vun jeedeen School opnahmen warrn. De Grundlehrplaans vun dat Fack Düütsch in de
Grundschool wiest op Platt un Saterfreesch hen: In den Bidrag to de Bildung un ok in dat, wat över
Kompetenzen opschreven worrn is.
So steiht dor ünner dat Kompetenzfeld „Lesen“: Schölers schüllt Texten, de in de Kuntrei speelt un
wo de Regionaalspraak en Rull in speelt, verstahn; in dat Kompetenzfeld „Spraak un dat Anwennen
vun de Spraak ünnersöken“ schüllt se ruutfinnen, wo de Spraken, de dichtbi snackt warrt, liek sünd
un wo anners (Düütsch - Regionaalspraken).
To 14:
De Stünnentafel vun de Grundschool kennt keen extra Ünnerrichtsfack „Plattdeutsch“. Man Plattdüütsch
kann in den Fackünnerricht rinspelen, wenn dat, wat to lehren is, op Platt wiedergeven
warrt un de Spraak sülvst op düsse Oort pleegt un lehrt warrt.

74

To 15, 35 un 37:
De Scholen sünd för den Ünnerricht verantwortlich. Tohoop mit de, de för de Kinner tostännig sünd,
leggt se sülvst fast, woveel Platt in den Ünnerricht rinkümmt. Vun Klass to Klass un vun Johrgang
to Johrgang kann dat mal so, mal so utfallen. Wat de Scholen in den Ünnerricht genau maakt, dat
köönt se sülvst fastleggen; op de anner Siet schüllt nich mehr so vele Berichten schreven warrn.
Dorüm sammelt dat Ministerium blots so’n Daten, de direkt dormit to doon hebbt, wat noog Ünnerricht
tostann kümmt. Över Inhalte warrt de Scholen nich utfraagt, ok nich över de Andele vun Plattdüütsch
un över dat Schoolprofil.
De Lannsregeern wiest dorop hen, dat to’n Bispeel de Landschapsverband Werser-Hunte e. V.
2011 Geld för den Plattdüütschünnerricht in Grundscholen freegeven hett:
1. De St.-Laurentius-Grundschool in Liebenau kriggt för dat Schoolhalfjohr 2010/11 243 Euro för
de Plattdüütsch-AG. Düsse Kurs is dacht för Schölers ut den Johrgang 3 un 4. He höört to
den Namiddagsünnerricht an de Ganzdagsgrundschool un geiht över twee Ünnerrichtsstünnen
elkeen Week.
2. Grundschool Wietzen warrt mit 175 Euro för de Plattdüütsch-AG in’t Schooljohr 2011/12 ünnerstütt.
8 bet 12 Schölerinnen un Schölers ut de Johrgäng 3 un 4 köönt dat hele Schooljohr
över eenmal de Week düssen Kurs besöken. Tosamen gifft dat üm un bi 35 Ünnerrichtsstünnen.
3. De Grundschool Ströhen / Gemeen Wagenfeld kriggt 200 Euro för en Halfjohr. Ünnerlagen
gifft dat nich.
4. De Grundschool Mainsche in Pennigsehl hett en Andrag stellt, de noch dörkeken warrt.
Ok 2010 sünd Geller freegeven worrn. Dat Projekt löppt wieder.
Bavento hett de Landschapsverband Werser-Hunte e. V. Geld geven för en plattdüütsch Wöörbook.
Böker dorvun hebbt se för all de Grundscholen anschafft un dor ok utlevert.
In’t Johr 2011 hett dat INS - Institut für niederdeutsche Sprache e. V. - „Vademekum Niederdeutsch
- hoch un[d] platt“ ruutgeven. Dat is en Book mit Plakaten dorbi un Flyers. Scholen un Bibliotheken
in Neddersassen, Bremen, Hamborg un Schleswig-Holsteen köönt dat so övernehmen. In twee
Spraken gifft dat hier veel to lesen över Platt.
To 16:
Steiht allens in de Antwoort op Fraag15.
Arbeitsgemeenschapen warrt nich tellt. Tostännig dorför, dat Ehrenamtlers Arbeitsgemeenschapen
anbeden doot, is de School. Un de hett ok de Verantwortung, eendoont, wat för en Thema dor
verhannelt warrt.
To 17 un 24:
Wat för Böker un anner Materialien in den Ünnerricht bruukt warrt, dor kickt dat Ministerium nich op.
Dorüm weet dat Ministerium ok nich, wat för Materialien för den Ünnerricht nahmen warrt. Jeedeen
Schoolmester mütt sülvst tosehn, wat he oder se för den Ünnerricht bruken deit. Bavento gellt för
Platt: Düsse Spraak is överall en beten anners, dorüm lohnt sik dat för en Verlag meist nich,
Sammlungen tohooptostellen un drucken to laten.
Goot annahmen warrt de Kurs „Rög di. Mit Plattdüütsch dör dat Johr“ (Schroedel: 2003). Tohoopstellt
hett dat Judrun Meyer-Jürshof, bet 2009 Leitersch vun de Kantor-Helmke-School in Rotenborg,
för de Klassen 1-6. Regionale Lehrwarken gifft dat ok för Ollenborg un Staad. Dat Regional-
Pädagogische Zentrum in Auerk hett för Oostfreesland enige Warken direkt för den Ünnerricht
un dat Lehren vun de Spraak vörleggt. En Översicht plattdüütsche Lehrböker gifft „Plattdüütsche
Böker för Kinner un junge Lüüd“ (Schuster: 2008), tohoopstellt vun dat Institut för nedderdüütsche
Spraak. In’t Internett warrt opstunns de Siet „plattolio.de“ mit moderne Texten för dat Lehren vun de
Spraak opboot. 2011 schall dat ok en oostfreesche Utgaaf dorvun geven.

75

To 18:
Dat Kinner in den Ünnerricht Platt lehrt, dat is an all Grundscholen mööglich. De School un de, de
för de Kinner verantwortlich sünd, mööt seggen: Wi wüllt dat un wi staht dor achter.
To 19:
Dat Neddersassisch Kultusministerium hett keen Tallen un sammelt ok keen. Anners kiek na bi de
Antwoort op Fraag 15.
To 20, 21 un 47:
In’t Johr 2009 is dat losgahn mit Fortbildungen, de op de Grundlehrplaans trüchgaht un de in de
beiden Richtungen „de Spraak bemöten“ un „de Spraak lehren“ loopt. Düsse hele Dörgang hett
twee Dele. He wennt sik vör allen an Schoolmesters an Grundscholen, de wenig oder gor keen
Platt mitbringt. In den eersten Dörgang hebbt in Deel 1 45 Lüüd mitmaakt, in Deel 2 weern dor 39
Lüüd mit bi. Vun den tweten Dörgang gifft dat 2011 den tweten Deel, wedder mit 39 Lüüd. Bavento
fangt 2011 de drütte Runn an, mit Deel 1.
To 22:
Plattdüütsch Wettlesen gifft dat för Jungs un Deerns in de Primar- un in de Sekundarstufe. In de
Hand hebbt dat de Spoorkassen un to’n Deel ok de Landschappen un Landschapsverbänn. De
Scholen köönt mitmaken, se mööt dat aver nich. In de verleden Johren weern de Kultusministerin
un ok de Kultusministers mennigmal de Schirmherrn. To’n Bispeel gifft dat alle twee Johr in’t nördliche
Neddersassen twüschen Cuxhaven, Verden un Buxthuud en plattdüütschen Leeswettstriet.
In’t Schooljohr 2010/2011 hett de Landschapsverband Staad dat Leit bi den 19. Leeswettstriet för
Jungs un Deerns. Stütt kriggt he vun de Spoorkassen twüschen Elv un Werser, un dat Neddersassisch
Kultusministerium steiht ok dor achter. Dat plattdüütsche Wettlesen in Neddersassen höört to
de gröttsten plattdüütschen Veranstalten mit to un hett siet lange Johren en goden Naam. Schölerinnen
un Schölers vun dat 3. bet hen na dat 13. Schooljohr köönt bi dat Wettlesen mitmaken. Eerst
finnt de Scholen jümehr besten Lesers ruut. De Besten maakt denn wieder in de twete Runn, de
deckt den Kreis oder de Gegend vun dat Dezernat af. Wokeen in düsse Runn ganz vörn steiht,
maakt mit bi’t Bezirks-Utscheden. An’t Enn geiht dat hen na dat Wettlesen mit de besten ut dat
ganze Land. Dat is kort vör de Sommerferien, un dor warrt de Besten ut’t ganze Land utwählt. De
plattdüütsche Leeswettstriet is dorför dor, de Freid an’t plattdüütsche Lesen to wecken un
överhaupt op de plattdüütsche Spraak hentowiesen. Deerns un Jungs, bi de to Huus nüms Platt
snackt un de dat nee lehren mööt, de warrt Moot maakt, dat se dat Vörlesen vun korte Stücken op
Platt versöökt. För vele jüngere „Plattsnackers“ is dat Wettlesen de Utlöser, dat se sik mit de Regionaalspraak
Plattdüütsch ut’neensett, un en eersten Stapp dorhen, dat se sülvst Platt snackt.
III. De plattdüütsche Spraak in de Scholen, de wiederföhrt
To 23, 25 un 30:
Siet den 1. 8. 2011 gellt de Erlass „Die Region und ihre Sprachen im Unterricht“ vun dat Neddersassisch
Kultusministerium. Dor steiht binnen: De Scholen köönt - blangen dat, wat se ünner „de
Spraak bemöten“ sounso anbeden mööt - in den Ünnerricht vun de Sachfacken, in Wahlplichtkursen
un in freewillige Stünnen dat Lehren vun de Spraak vun Null op an anbeden oder dat opgriepen,
wat in de Klassen 1 bet 4 al an Platt lehrt worrn is. De för de Kinner verantwortlich sünd, mööt
dor „ja“ to seggen.
Scholen, de sik sünnerlich üm dat Lehren vun de Spraak kümmert, köönt - wenn se so’n Andrag
stellt - den Titel „Plattdüütsche School“ kriegen.
To 24:
Kiek na bi 17.

76

T0 25:
Kiek na bi de Antwoort to 23.
To 26:
In den Erlass „Die Region und ihre Sprachen im Unterricht“ steiht binnen: De Scholen köönt Plattdüütsch
in den Ünnerrricht vun de Sachfacken anbeden. Woans se dat maakt, dat leggt de Scholen
sülvst fast.
To 27:
Maakt en Schöler bi en Wahlplichtkurs mit, bi en Arbeitsgemeenschap oder en Projekt, steiht dat
ünner den vullen Naam vun den Kurs ok in’t Tüügnis binnen.
To 28:
In en Wahlplichtkurs „Plattdüütsch“, wo de Spraak lehrt warrt, kriegt de Schölerinnen un Schölers
Zensuren, de för de Versetzung mittellt. Bi den Fackünnerricht staht fachliche Saken bavenan. För
dat, wat bi Arbeitsgemeenschappen ruutkümmt, gifft dat kene Zensuren.
To 29:
Kiek na bi de Antwoort to 22.
To 30:
Kiek na bi de Antwoort to 23.
To 31:
In de Grundlehrplaans vun dat Fack Düütsch in’t Sekundarfeld I is in dat Kompetenzfeld Lesen ok
de Ümgang mit Literatur in de Regionaalspraak vörschreven. So steiht dor in den Grundlehrplaan
Düütsch för de Realschool, dat Schölerinnen un Schölers en Reeg an Texten kennt, de to dat Öller
passt, de Warken schüllt to de düütsche Literatur tohören, man ok to de regionale un de regionaalspraakliche.
De Grundlehrplaan för dat Gymnasium verlangt as Kompetenz: De Schölerinnen
un Schölers schüllt en Reeg vun typische Texten ut de Literatur ut uns Tiet kennen un ok vun de literarische
Traditschoon (oder de in de Regionaalspraak).
To 32:
Dat Land gifft keen Stütt, wenn dat dorüm geiht, Materialien för den Ünnerricht to entwickeln. Böker
un anner Saken mütt dat Ministerium nich eerst afnehmen. De Scholen un de Schoolmesters staht
för de Materialien in, de se anwennen doot. Henwiesen, de as Oort Afnehmen to lesen sünd, gifft
dat keen.
To 33:
Wat Medien en Rull speelt oder nich, liggt in de Hand vun de Schulen. Dat gellt ok för plattdüütsche
Medien. Dorüm weet dat Ministerium nix doröver, woans un woveel plattdüütsche Medien insett
warrt.
To 34:
In de Stunnentafeln vun de Schoolformen in de Sekundarfeller I un II steiht nix vun en Ünnerrichtsfack
Plattdüütsch binnen.
To 35:
Kiek na bi de Antwoort to Fraag15.
To 36:
Kiek na bi de Antwoort to Fraag 16.

77

Kiek na bi de Antwoort op Fraag 15.
To 38:
De Grundlehrplaans vun dat Fack Düütsch in de Schoolformen vun dat Sekundarfeld wiest ünner
den Bidrag to de Bildung op de lütten Spraken Nedderdüütsch un Saterfreesch hen, un ok in dat,
wat dor över Kompetenzen in de Feller „Snacken un Tohören“ un „Lesen“ steiht, geiht dat ok üm de
Regionaal- un Minnerheitenspraken. In beide Kompetenzfeller steiht, wat dor verlangt warrt, so
wenn dat üm literarische Texten in de Regionaalspraak geiht un woans de szenisch ümtosetten un
uttodüden sünd.
To 39:
De Schoolmester kann Plattdüütsch in den Ünnerricht rinhalen, wenn Spraken vergleken un wenn
de Spraak ankeken warrt. Dat gellt för den Düütschünnerricht un ok för den Ünnerricht över frömde
Spraken. So süht dat Plattdüütsche t. B. faken ut as Engelsch.
To 40:
Dat de Schölerinnen un Schölers Platt bemöten schüllt, is regelt. Op wat för’n Oort un Wies un in
wat för’n Form Platt in den Ünnerricht rinkümmt, leggt de Scholen un de Schoolmesters aver sülvst
fast. Dat Land gifft nich vör, woans de Dialekten vun de Regionaalspraak in den Ünnerricht
rinspeelt.
To 41:
Wat för en Gewicht dat Plattdüütsche in de Ut- un Wiederbildung vun Schoolmesters hett, wiest sik
ok doran, dat Plattdüütsch (Nedderdüütsch) in den Bildungsopdrag vun dat Neddersassisch
Schoolgesetz nöömt warrt. So steiht in § 2 Afs. 1 Satz 3 to lesen, Schölerinnen un Schölers schüllt
in de Laag ween, „ihre Wahrnehmungs- und Empfindungsmöglichkeiten sowie ihre Ausdrucksmöglichkeiten
unter Einschluss der bedeutsamen jeweiligen regionalen Ausformung des Niederdeutschen
oder des Friesischen zu entfalten“. In’n November 2007 is de Verordnung över den Masterafsluss
in Neddersassen Gesetz worrn. Dat gellt för all Lüüd, de dat Fack Düütsch studeert, un dor
steiht binnen: All mööt wat afweten vun de Ünnerschede in de Spraak, de Geschicht vun de
Spraak, de Regionaalspraak Nedderdüütsch un de Minnerheitenspraak Saterfreesch.
Dat Studienseminar för dat Lehramt an Grund-, Haupt- un Realscholen in Cuxhaven hett siet 2007
as Extra-Qualifikatschoon „Die Regionalsprache Niederdeutsch in der Schule“ in sien Programm.
De Plaan is mit dat Kultusministerium afstimmt. Lüüd, de sik to’n Schoolmester utbillen laat, befaat
sik hier mit de plattdüütsche Spraak un dormit, woans een de Spraak an junge Minschen wiedergeven
kann.
To 42:
In den Erlass „Die Region und ihre Sprachen im Unterricht“ steiht binnen: Bi de Neddersassisch
Lannsschoolbehöörd schall dat en Putt mit Stünnen geven för Raatslääg üm Plattdüütsch in de
School.
So’n raatgeven Lüüd för Platt un Saterfreesch sünd eenmal för de Scholen un Fackkonferenzen
dor. Denn maakt se mit bi Veranstalten in de Region oder ok in’t hele Land, se boot Nettwarken för
Platt-Mesters in de Regionen op, se bringt Fortbildung in Gang un nehmt dat ok in de Hand, se
hoolt Kontakt mit de Landschapen un Landschapsverbänn, un se wennt sik an de Öffentlichkeit
(t. B. mit en Siet in’t Internet).
To 43:
Tallen hett de Lannsregeern nich, un dat Land tellt ok nich na. Kiek ok na bi de Antwoort op Fraag
15.

78

To 44:
De Lannsregeern hett keen Tallen, un dat Land warrt ok nich natellen. An de Hoochscholen, bi de
de Staat dat Leit hett, gifft dat blots an de Universität Ollenborg twee Lüüd, an de een sik wennen
kann. An de Hoochschool Emden/Leer gifft dat keen, de dorför tostännig is, liekers kaamt de
mehrsten vun de Mitarbeiders dor ut de Gegend un de snackt ok platt.
To 45:
Bi de Universität Oldenburg gifft dat Gelegenheit för Studenten, de dat Fack Germanistik/Düütsch
in’t Bachelor- un Masterstudium studeert, dat se dat Zertifikaat Nedderdüütsch kriegt. Dat Zertifikaat
Nedderdüütsch is en Extra-Qualifikatschoon, vun dat Wintersemester 2008/09 op an köönt
Germanistinnen un Germanisten dat an de Universität Ollenborg maken. De Studenten kriegt mit,
wat dat över de Geschicht, Grammatik un Schriefwies to weten gifft, un se lehrt ok Platt to snacken
un to schrieven. Jüst Lüüd, de Schoolmesters warrn wüllt, hebbt wat vun dat Nedderdüütsch-
Zertifikaat, wo dat Plattdüütsche an de Scholen in Noorddüütschland wedder wichtiger warrt. 2010
hett de Universität Ollenborg dat Zertifikaat Nedderdüütsch un Saterfreesch dat eerste Maal utgeven.
Lüüd, de op Lehramt studeert, dat Zertifikaat maakt un in den Landkreis Ollenborg wahnt,
köönt dorför Geld vun de Ollenborgsche Landschap un den Kreis Ollenborg kriegen (Studienbidrag
för een Semester). Anner Vördele un Mööglichkeiten staht in den Erlass „Die Region und ihre
Sprachen im Unterricht“ binnen.
To 46:
Dat Neddersassisch Kultusministerium sorgt dorför, dat in de Ünnerlagen för dat Instellen vun
Schoolmesters nich blots de Ünnerrichtsfächer affraagt warrt, man ok de Extra-Qualifikatschoon
„Kenntnisse in niederdeutscher (saterfriesischer) Sprache“. Nu mütt de Lannsschoolbehöörd ran,
dat se de Scholen passlich Raat geeft un Steden mit düsse Extra-Qualifikatschoon utschrieft.
To 47:
Kiek na bi de Antwoort op Fraag 21.
IV. Plattdüütsch an de Hoochschool
To 48 un 49:
Dat gifft keen extra Studiengang Plattdüütsch an de staatlichen Hoochscholen in Neddersassen.
An de Universität Göttingen hebbt se na dat „Hochschuloptimierungskonzept“ fastleggt: Dat Magister-
Fack „Niederdeutsche Sprache und Literatur/Niederdeutsche Philologie“ warrt opgeven. Dor
weern to wenig Studenten för anmellt, bavento schull Professor Dr. Stellmacher in Pension gahn.
In’t Sommersemester 2003 weern för düt Fack, mit dat Blangenfack, blots noch 16 Studenten
inschreven ween.
Man hett denn veel an een Disch seten un snackt, dat hier is dorbi ruutkamen:
– Dat Institut för Historsche Lannsforschung vun de Universität Göttingen arbeit wieder an dat
grote Forschungsprojekt „Neddersassische Wöörbook“.
– Dor gifft de Fakultät Geld un Personaal för, dat se dat vernünftig kloor kriegen köönt. De wetenschapliche
Opsicht hett Prof. Dr. Stellmacher, ok wenn he nich mehr in’t Arbeitsleven steiht.
– Dat „Neddersassische Wöörbook“ höört to de Afdelen vun’t Institut för Histoorsche Lannsforschung
an de Universität Göttingen to. Hier gifft dat opstunns twee Steden vun de Philosophische
Fakultät (1 x A 13, 1 x TVL 13). De Afdelen „Neddersassisch Wöörbook“ kriggt vun dat
MWK 1 x E 13 (bet 6/2012) un kann eenmal dat Johr 23.000 Euro as Extra-Geld kriegen. Herr
Prof. em. Stellmacher gifft jümmers wedder Berichten an dat MWK un seggt, woans dat mit de
Arbeit an dat Neddersassisch Wöörbook löppt.
De nedderdüütsche Spraak hett in de Region Werser-Eems en heel besünner Bedüden. Dorüm
hett man beslaten: De Universität Ollenborg sekert op Duer dat Fack Nedderdüütsch in de Utbildung
vun Schoolmesters af. Nu gifft dat siet 2008 den Swoorpunkt Nedderdüütsch för Germanisten

79


an de Universität Ollenborg. Dor schüllt Studenten, de Düütschmesters warrn wüllt, mit ansproken
warrn, de dat Fack Germanistik of Düütsch studeert.
To 49:
Kiek för düsse Antwoort na bi Fraag 48.
To 50:
An de Universität Ollenborg kann een allens, wat för dat Zertifikaat Nedderdüütsch nödig is, ok in
nedderdüütsche Spraak schrieven. Dat gellt besünners ok för Afslussarbeiden un warrt so ok al annahmen.
To 51:
An de Universität Ollenborg gifft dat Kursen to’t Lehren vun de Spraak för Anfängers un för Lüüd,
de al en beten wat köönt. Na de europäisch Referenzrahmen köönt Anfängers düsse Kursen mit B1
un Lüüd, de al en beten wat köönt, mit B2/C1 bestahn. De dat Zertifikaat maken will, mütt düsse
Spraakkursen besöken.
To 52:
An de Universität Ollenborg gifft dat de Professur siet Enn 2007, siet de Tiet sitt veer Lüüd an jümehr
Dokterarbeit to dat Nedderdüütsche. Een dorvun warrt noch düt Johr kloor.
To 53:
De Universität Ollenborg mellt düsse Swoorpunkten:
– Dialektologie vun dat Nedderdüütsche
– Morphologie un Syntax in dat Nedderdüütsche (Dissertatschoon)
– Nedderdüütsch-Lehren in’n Immersions-Ünnerricht (Dissertatschoon)
– Phonetik, Phonologie vun Hoochdüütsch, Nedderdüütsch un Saterfreesch (mit allens dat, wat
passeert, wenn Spraken tosamenkaamt)
– Intonatschoon vun Hoochdüütsch, Nedderdüütsch, Nedersaksisch (Nedderlannen), Nedderlandsch,
Saterfreesch un Westfreesch.
Ok kriggt dat Forschungsprojekt „Plattdüütsch-Hoochdüütsch Online-Woordenbook för Ostfreesland
mit Mööglichkeiten to’t Wiederschrieven“ Geld vun dat Ministerium för Wetenschap un Kultur.
Dat geiht trüch op en Andrag vun de Oostfreesche Landschap, de tosamen mit de Universität Ollenborg
dor an arbeit. För Platt- un Hoochdüütsch warrt dor na Regel un System en Angebot för dat
Internet entwickelt, wo de Wetenschap en Oog op hett un dat elkeen Tiet utboot warrn kann. Dormit
schall en groot Koppel an Lüüd Togang kriegen to dat Ostfreesche Platt, dat binnen dat Nedderdüütsche
in Neddersassen en grote Rull speelt. Dat Plattdüütsch-Hoochdüütsche Online-Wöörbook
is in Tokunft en Warktüüch för all de Lüüd, de bi’t Översetten in de Grammatik oder bi enkelte Wöör
Hölp bruukt.
Ok an de Universität Vechta hebbt se en Plattdüütsch Wöördbook ruutgeven, man dat hett en Mitarbeider
schreven un överarbeit, de mittewiel op Rente is.
To 54 bet 56:
An de Hoochscholen, de in de Hand vun den Staat liggt, gifft dat in’t Johr 2011 an de Universität Ollenborg
düsse Steden un Mitarbeiders för Plattdüütsch:
1. W2-Professur, Germanistik Spraakwetenschap, to 50 % för Nedderdüütsch tostännig,
Lehrplicht Nedderdüütsch: 4 SWS (in’n Dörsnitt), eerstmal för 5 Johr.
2. ½ Lehrkraft för Extra-Opgaven (MWK-Middel für 5 Jahre), Lehrplicht Nedderdüütsch: 6 SWS +
3 SWS för anner Upgaven.
3. ½ Lehrkraft för Extra-Opgaven (MWK-Middel för 5 Johr), Lehrplicht Nedderdüütsch: 9 SWS
(Spraakpraxis).

80

4. ½ Wetenschaplichen Mitarbeider (MWK-Middel för 3 Johr), Lehrplicht Nedderdüütsch: 2 SWS.
5. ½ Wetenschaplichen Mitarbeider (WiMi-Steed ut Fakultätsmittel), höört nich to Nedderdüütsch,
man is för 3 Johr för en nedderdüütsch Dissertatschoons-Projekt besett, lehrt to’n
Deel ok Nedderdüütsch.
6. Extern: 1 Lehropdrag Saterfreesch per Studienjohr: 2 SWS.
De Steden sünd so ingruppeert:
½ Steed Lehrkraft för Extra-Opgaven E 13 TV-L (Nedderdüütsche Philologie opstunns bet to’n
31.03.2013)
½ Steed Lehrkraft för Extra-Opgaven E 13 TV-L (Nedderdüütsche Philologie opstunns bet to’n
30.09.2013)
1 Steed wetenschaplichen Mitarbeider E 13 TV-L (½ opstunns bet to den 31.08.2011 un (½
opstunns bet to den 31.07.2011).
To 55:
Kiek na bi de Antwoort op Fraag 54.
To 56:
Kiek na bi de Antwoort op Fraag 54.
To 57:
De Universität Ollenborg geiht dorvun ut, dat düütlich mehr as 50 Perzent vun all de Germanistik-
Studenten tominnst een Kurs besöökt, de mit Nedderdüütsch to doon hett. In de verleden Semesters
hebbt se bet 200 Lüüd dat Semester registreert, de sik för de Nedderdüütsch-Kursen inschreven
hebbt (dor weern ok vele Studenten mit bi, de sik för mehr as een Kurs anmellt hebbt). Düt
Johr gifft dat ok düütlich mehr Bachelorarbeiden, in de dat üm Platt geiht, as welk mit Themen ut de
allgemene Spraakwetenschap.
De Tallen vun de Studenten (een tellt för 2 SWS) vun 2008 bet 2010 wiest: Platt warrt nu sössmal
so veel nafraagt.
Sommersemester 2008: 33,
Wintersemester 2008/2009: 181,
Sommersemester 2009: 114,
Wintersemester 2009/2010: 219,
Sommersemester 2010: 198.
An de Universität Vechta hett dat en Nedderdüütsch-Senimoor geven, wo üm un bi 100 Studenten
mit bi weern.
To 58:
De meisten vun de Studenten an de Universität Ollenborg besöökt in jümehr Studium Veranstalten
in den Swoorpunk Nedderdüütsch as Wahlplichtkurs. Na de Spraakkursen gaht elkeen Semester
üm un bi 50 Studenten hen. Woveel Lüüd dat Zertifikaat maakt, is noch nich ruut. De eerst Studiendörgang,
den dat överhaupt mit den Swoorpunkt Nedderdüütsch gifft (anfungen in’t Wintersemester
2008/2009), kriggt dat Bachelorstudium eerst in’n Harvst 2011 kloor. Mehr un mehr Studenten
wüllt jümehrn Afsluss (mündliche Prüfungen, Bachelor- un Masterarbeiden) mit nedderdüütsche
Themen maken. Aflesen kann een ok: De mehr vun de Spraak weet, bringt ok mehr Achtung för
ehr op. Dat seggt de Studenten. Besünners veel interesseert sik Lüüd, de Grundschool-Mesters
warrn wüllt, för Plattdüütschkursen.

81

To 59:
An de Universität Ollenborg is de Swoorpunkt Nedderdüütsch 2007/2008 mit de W2-Professur (50
Perzent för Nedderdüütsch, een Professur, de dor weer, hett dorför anner Opgaven kregen), een
Steed in den „Mittelboo“ för fief Johr un noch een halve Steed för dree Johr inricht worrn. Dat Geld
för de Mitarbeidersteed löppt 2011 ut. De Arbeitsverdrag för de beiden halven LfbA-Steden löppt
2013 ut.
De Universität Göttingen hett dat Studienfack Nedderdüütsche Spraak un Literatur in den Magisterstudiengang
vun de Philosophisch Fakultät to’n 30. September 2005 dicht maakt, so as dat in dat
„Hochschuloptimierungskonzept“ binnensteiht. Mehr dorto steiht in de Antwoorten op de Fragen 48
un 49.
V. De plattdüütsche Spraak in de Bildung för utwussen Lüüd
To 60 bet 62:
De plattdüütsche Spraak warrt an 35 Volkshoochscholen, 3 Inrichtungen vun’t Land un 2 Heimvolkshoochscholen
anbaden. Tosamen sünd dat 3400 Ünnerrichtsstünnen un 110 Deelnehmerdaag.
De meisten Kursen wennt sik an „Endverbrukers“. An een VHS warrt bavento ok noch Kursen
för Lüüd anbaden, de sülvst Platt-Kursen geeft. En genaue Översicht över de Johren 2007 bet
2011 hangt in Anlaag 3 mit an.
To 63:
Prüfungen un Zertifikaten na den Europäisch Bezugsrahmen gifft dat nich.
To 64:
De Qualifikatschonen köönt nich direkt för de Utbildung vun Schoolmesters nutzt warrn. An de Universität
Ollenborg warrt dat för de Spraakkursen anrekent, wenn een de Spraak al kann.
In de Verordnung över Masterafslüsse för Schoolmesters in Neddersassen (Nds. Master-VO-Lehr)
sünd de groten Feller opföhrt: Spraakgeschicht, spraaklichen Wannel, Regionaalspraak Nedderdüütsch,
Minnerheitenspraak Saterfreesch. Na de allgemeen Prüfungsordnung vun de Universität
Göttingen warrt de Studientieden, Studien- un Prüfungsleistungen, de in anner Studiengänge buten
de Hoochschool afleist worrn sünd, anrekent, wenn se den glieken Weert hebbt.
Qualifikatschonen in Plattdüütsch ut de Bildung för utwussen Lüüd köönt för de Utbildung vun
Schoolmesters an de Universität Hildesheim en lütt beten bruukt warrn, as persöönliche Grundlaag
in Lehrveranstalten bi de Utbildung in’t Fack Düütsch.
To 65:
De meisten Dozentinnen un Dozenten bringt Plattdüütsch as Moderspraak mit bi un se weet, woans
so’n Kurs stüert warrt. De Dozentinnen un Dozenten hebbt dor keen Extra-Utbildung för. De
Ostfreeske Landschap to’n Bispeel gifft Lehrmateriaal ruut, ok staht Workshops un Foortbildungen
op den Plann.
VI. De plattdüütsche Spraak in den Alldag
To 66:
Plattdüütsch is in Neddersassen op all Feller vun’t Leven un Tosamenleven mit bi, mal mehr, mal
weniger. Ok vun Gegend to Gegend fallt dat ünnerscheedlich ut. 2007 hett dat INS - Institut för
nedderdüütsche Spraak - ünnersöcht, wat för en Rull dat Plattdüütsche vundaag speelt. Wat bi
düsse repräsentative Ümfraag ruutkamen is, steiht in dat Book „Plattdeutsch im 21. Jahrhundert“
binnen; de letzte Ümfraag dorvör is ut dat Johr 1984. Dormals hebbt 5,6 Millionen Lüüd (35 Perzent)
seggt, se köönt „bannig goot“ oder „goot“ Platt snacken. Siet de Tiet is Platt veel weniger lehrt
oder vun de een Generatschoon an de anner wiedergeven worrn. Ok in’t Alldagsleven gifft dat
jümmers weniger Platt. Vun de Minschen, de dat INS in Neddersassen utfraagt hett, höört blots een

82

vun veer Platt in sien Alldag „bannig faken bet faken“. Wenn Platt höört warrt, denn an’n mehrsten
in de Familie, in’t Radio, in’t Fernsehn un op de Straat. Platt is un blifft de Spraak vun de Näägde.
In de Medien, de över de Region ruutgaht, so as Fernsehn un Radio, gifft dat wenig Platt. Bi sien
Studie hett dat INS ruutfunnen: Bi de mehrsten Minschen in Noorddüütschland is dat nichmehr begäng,
dat se Dag för Dag Platt snackt. Man dor warrt veel maakt, de plattdüütsche Spraak wedder
mehr in den Alldag un in dat öffentliche Leven rintohalen. En Bispeel dorför, dat de twee Spraken
blangen’nanner goot stahn köönt, gifft dat Freeluftmuseum Kiekebarg. In’t Internet steiht allens in
twee Spraken, op en Extra-Siet för Kinner warrt Saken op Platt verkloort un Spele gifft dat ok. Ok
wat in schreven Schrift bi enkelte Saken steiht, de dor in’t Museum antokieken sünd, gifft dat in
mehrere Spraken (Hooch, Platt, Engelsch). Op düsse Oort kriegt Minschen in Neddersassen de
plattdüütsche Spraak wedder mehr op de Reken, un in’n Alldag gifft dat mehr Platt.
To 67:
Na dat, wat dat INS ruutfunnen hett, kann in Noorddüütschland (dor höört de Länner Bremen,
Hamborg, Mecklenborg-Vörpommern, Schleswig-Holsteen un Neddersassen mit to, un denn de
nördlichen Dele vun Nordrhein-Westfalen, Sassen-Anholt un Brannenborg) meist jeedeen wat mit
de Wöör Nedderdüütsch oder Plattdüütsch anfangen. Knapp 100 Perzent vun de Minschen seggt,
se weet, wat „Platt“ is. Wenn een de Tallen von 1984 mit de vun 2007 verglieken deit, wiest sik, dat
dormaals 35 Perzent von de Minschen in Noorddüütschland (dat weern 5,6 Millionen) seggt hebbt,
se köönt Platt „bannig goot“ oder „goot“ snacken. All tosamen is de Tall vun de, de „bannig goot“
oder „goot“ Platt snackt, bet 2007 op weniger as dat Halve trüchgahn.
2007 weern dat in Neddersassen 14 Perzent vun de Minschen, de seggt, se köönt „bannig goot“
oder „goot“ Platt snacken. Dat is jüst de Tall för den Dörsnitt in ganz Noorddüütschland. In Neddersassen
sünd dat goot 1 Million Minschen. Verstahn köönt över heel Noorddüütschland 46 Perzent
de Regionaalspraak „bannig goot bet goot“ (1984 weern dat 66 Perzent), in Neddersassen is de
Tall mit 47 Perzent blots en lütt beten grötter. Dat INS hett ok noch ruutfunnen, dat 97 Perzent vun
de Lüüd in Schleswig-Holsteen, Hamborg, Mecklenborg-Vörpommern, Neddersassen un Bremen
un Dele vun, Brannenborg, Sassen-Anholt un Nordrhein-Westfalen wat mit „Platt“ anfangen köönt.
93 Perzent vun all Lüüd in Noorddüütschland hebbt seggt, se köönt tominnst en poor plattdüütsche
Wöör verstahn. All tosamen sünd dat 2,6 Millionen Minschen, de in Noorddüütschland Platt snackt.
To 68:
Stark is Platt in de nördlichen Gegenden vun Neddersassen mit Oostfreesland, dat Emsland un Ollenborg,
un ok de Gegend in un üm Staad. Na Süden to, mit de westfäälschen un oostfäälschen
Spraaklandschapen, gifft dat kloor weniger Platt. Överall steiht Platt blangen Hooch. Bi de INSÜmfraag
is ruutkamen: De Minschen snackt denn Platt, wenn se Näägde föhlt. So snackt se Platt
mit Naverslüüd un Frünnen, faken is Platt ok de Spraak twüschen Mann un Fro oder mit Grootöllern
un Öllern. Wat op Platt verhannelt warrt, sünd Saken ut den Alldag. So kann Platt överall in’t Land
de normale Alldagsspraak ween. Dat gifft Platt in’t Theater, Radio, Fernsehn, in Zeitungen, Musikgruppen,
Sängers un Chöre mit plattdüütsch Programm. Ok gifft dat in keen anner Regionaalspraak
so veel an Literatur as op Platt.
To 69:
Dat Utrichten op de Levenswelt un den Alldag, dat sünd Grundlagen vun den Sozialarbeit, de in
uns Tiet passt. Minschen sünd dor aftohalen, woneem se staht.
Dat gellt jüst so för de Levenslaag as för de Spraak. Sozialarbeit speelt sik jümmers twüschen Minschen
af, un so is dat, wat an Spraak twüschen den, de de Deenstleistung annimmt, un de Solzialarbeidersch
oder den Sozialarbeider hen un her geiht, heel wichtig. Bringt en Minsch Platt as sien
normale Spraak in de Familie un de free’e Tiet mit, köönt Fachlüüd, de ok Platt köönt, veel dichter
an em rankamen un warrt beter vun em annahmen. Vun dorher is Platt överall dor in dat Doon vun
Sozialarbeiders mit bi, woneem Platt de normale Spraak in de Familie un de free’e Tiet is.
To 70:
Tostännig för de Genehmigung, as Utnahm Oortstafeln in twee Spraken optostellen, sünd de Landkreisen,
kreisfreen un groten sülvststännigen Städte un sülvststännigen Gemeenden (Verkehrsbehörden).
Düt Recht is mit den Erlass vun dat neddersassisch Weertschapsministerium vun den

83

19.03.2009 an jüm gahn. Na dat Prinzip vun de Verwalten, de vör allen goot lopen schall, gifft dat
hier keen Plicht, Berichten oder Meldungen aftogeven. Ok de kommunalen Topverbänn in Neddersassen
hebbt dor keen Ünnerlagen vun. De regionalen Inrichtungen vun dat Neddersassisch Lannsamt
för Stratenboo un Verkehr (NLStBV) weet, dat düsse 32 Städte / Gemeenden op jümehr
Oortstafeln ok wat op Platt stahn hebbt (Namen op Hooch): Agathenburg, Aurich, Bederkesa, Bötersheim,
Bornberg, Buxtehude, Cadenberge, Cuxhaven, Daensen, Emlichheim, Gildehaus, Großheide,
Hatterwüsting, Hedendorf, Immenbeck, Lütetsburg, Luhmühlen, Neuenhaus, Neukloster,
Norderney, Oelstorf, Pippensen, Putensen, Ramsloh, Ritterhude, Salzhausen, Scharrel, Schneverdingen,
Sedelsberg, Strücklingen, Veldhausen un Weyhausen. Plattdüütsche Stratennamen gifft
dat in vele Kommunen in Neddersassen, vele kaamt vun Oorts-, Landschaps- un Personennamen.
Dat Plattdüütsk Büro vun de Oostfreeske Landschap un dat INS - Institut für niederdeutsche Sprache
e. V. - arbeit as Gootachter, wenn en Andrag för tweesprakige Oortstafeln vörliggt, un se geeft
Raat an Kommunen, de dor mehr vun weten wüllt.
To 71:
Woans de Gottesdeenst aflöppt, dat is Saak vun de Kark. Dorüm weet de Lannsregeern dor ok nix
vun af. Överall bekannt is düt: 1990 hett sik de Dackverband „Plattdüütsch in de Kark“ grünnt. In
düssen Dackverband hebbt sik tohoopslaten: de Arbeitskreis Plattdüütsch in de Kark in Noordelbien
(1947/1975), de Arbeitsgemeenschap Plattdüütsch in de Kark Niedersachsen/Bremen (siet
1963), Plattdüütsk in de Kerken in Westfalen (siet 1980), de Mekelnborger Arbeitskrink Plattdüütsch
in dei Kirch (vun 1982), de pommersche Arbeitskreis Plattdüütsch in de Kirch (vun 1986), der
Pastorenkring - Karkenkring in den Spieker, Heimatbund für niederdeutsche Kultur e. V. in Oldenburg
(siet 1987), de Kring Plattdüts in Kark in Oostfreesland un Plattdüütsch in de Kirch in Berlin-
Brannenborg.
Wat se wüllt, dat is „tohoop dat Evangelium vun Jesus Christus in de nedderdüütschen Mundoorten
ünner de Lüüd bringen, so as se se snacken un verstahn doot“. Düsse Dackverband will en goot
Ümfeld för de Organisatschoon un de Ideen inrichten för all dat plattdüütsche Doon in de noorddüütschen
Lannskarken. Eenmal in’t Johr gifft dat in Loccum en Pastoraalkolleeg, wo se sik düsse
Opgaven vörnehmt.
VII. De plattdüütsche Spraak in Kunst un Kultur
To 72:
In de Antwoort op Fraag 68 steiht al binnen: Keen anner Regionaalspraak hett so’n grote Literatur
as dat Plattdüütsche. Allens wat op Platt opschreven warrt, steiht in’t INS - Institut für
niederdeutsche Sprache e. V. -, de sammelt dat, stellt tohoop, wat tohoop höört un schrieft dor
över. Ok de „Literaturdatenbank Niedersachsen“ (www.literatur-niedersachsen.de) hett en egen
Rubrik „Niederdeutsche Literatur“. Dor steiht wat över Schrieverslüüd un jümehr Warken binnen.
Siet 1948 dreept sik eenmal in’t Johr de Schrievers, Medienlüüd un Wetenschaplers (nich blots ut
Neddersassen) in Bad Bevensen in de Lüünborger Heid. För Platt gifft dat vele Literatur-Priesen,
un dat in ganz Noorddüütschland. Se sünd en Teken dorför, wo lebennig de Spraak is.
– Augustin-Wibbelt-Plakett: De Augustin-Wibbelt-Plakett för grote Verdeensten üm Heimat un
Kultur in den Kreis Warendorf un de plattdüütsche Spraak is 1985 utropen worrn vun den
Kreisheimatverein Beckum-Warendorf, siet 1986 geeft se em Johr för Johr ut. Een kann sik
sülvst oder anner Lüüd vörslaan.
– Bad Bevensen-Pries: Siet 1985 gifft dat düssen Pries, de op dat Singen un Musikmaken mit
plattdüütsche Texten utricht is. All dree Johr warrt he op de Bevensen-Dagfohrt utgeven, dat
Geld kümmt vun von de Stadt Bad Bevensen. Een kann sik sülvst vörslaan.
– Borsla-Pries: Siet 1997, stift vun de „Vereinigung für niederdeutsche Sprache und Literatur e.
V.“, Bösel. Warrt utgeven för korte Geschichten, Gedichten un Höörspelen. Een kann sik sülvst
vörslaan, mit Kennwoort.

84

– Ehm-Welk-Literaturpries: Opbröcht 1992 vun den Landkreis Angermünde, warrt all twee Johr
utgeven. Geiht blots an Brannenborger Autoren, een kann sik sülvst vörslaan. Dat geiht üm Literatur-
Stücken, woneem de Minsch sik in sien Ümwelt wiest, mit Heimat, Landschap un Natur.
– Ehrenbreef vun de Fritz Reuter Sellschap: Warrt siet 1981 utgeven, en fasten Rhythmus gifft
dat nich, sik sülvst vörslaan kann een nich. Uttekent warrt Lüüd oder literarische Gesellschappen,
de dor wat för doot, dat Reuter sien Wark ünner de Lüüd kummt, oder de sik för de plattdüütsche
Spraak insett.
– Freudenthal-Pries: Warrt utgeven siet 1957, is 1956 vun de Freudenthal-Sellschap stift worrn.
De Pries warrt för de Pleeg vun de plattdüütsche Spraak un för dat Festhollen an ehr utgeven.
1957-1971: för Gedichten; vun 1972 op an: ok korte Geschichten, 1983: blots för Theaterstücken;
siet 1994: all Literatur-Gattungen, nich mehr as 25 Sieden. Jeedeen mütt sik sülvst vörslaan,
man ahn dat de Naam bekannt warrt. Grünnt worrn is de Freudenthal-Sellschap e. V.
1946/1948 dorför, dat Wark vun de Bröder Friedrich (1849-1929) un August Freudenthal (1851-
1898) to plegen un dorför, dat de plattdüütsche Spraak un Literatur Stütt kriggt. To Huus is de
Freudenthal-Sellschap siet 1988 in Soltau (vörher Rotenborg an de Wümm), de Vörslag keem
vun Jürgen Fenner (1936-2006), he weer to de Tiet Stadtdirektor vun Soltau.
– Friedestrompries: Siet 1986, utgeven vun den Kreis Neuss, dat Internatschonale Mundartarchiv
„Ludwig Soumagne“. De Pries kickt nich blots op dat Plattdüütsche, man op Dialektdichtung in
düütsche Spraak. Utgeven warrt he alle twee Johr; sik sülvst vörslaan - dat geiht nich.
– Fritz-Reuter-Literaturpries vun de Reuterstadt Stavenhagen: Siet 1999, stift vun de Reuterstadt
Stavenhagen. Utgeven warrt de Pries för Lyrik oder Prosa, Arbeiden över de plattdüütsche
Spraak oder to dat Leven un Wark vun plattdüütsche Schrieverslüüd. Een kann sik sülvst vörslaan.
– Fritz-Reuter-Pries: Düsse Pries warrt utgeven för dat hele Rebeet vun de plattdüütsche Kulturarbeit
(Schauspeel, Höörspeel, Vertellen, Gedichten; Spraak, Kultur un Wetenschap allgemeen).
Sülvst kann een sik nich för den Pries vörslaan. För den Pries gifft dat 10.000 Euro, siet
2000 gifft em de Carl-Toepfer-Stiftung ruut.
– Klaus-Groth-Pries vun de Stadt Heid: Mit düssen Pries warrt gode nee’e Lyrik op Platt uttekent,
un dat siet 2004. In Gang sett un ok Geld geven to den Pries hett de plattdüütsche Schrieversmann
Karl-Heinz Groth. De Pries wiest op de velen Klören vun de plattdüütsche Spraak un
Kultur hen.
– Hans-Henning-Holm-Pries: 1988 hett de Diana-Krankenhaus-Betriebsgesellschap den Pries
stift. Utgeven warrt he all dree Johr bi de Bevensen-Dagfohrt för grote Leistungen bi’t plattdüütsche
Höörspeel. För den Pries mütt een sik sülvst vörslaan.
– Heinrich-Schmidt-Barrien Literaturpreis für niederdeutsche Sprache: In’t Johr 2000 hett de Bremer
Kulturvereen „Freizeit 2000“ den Pries in Gang sett, siet 2008 gifft de Vereen „Dat Huus
op’n Bulten“, Lilienthal, em ut. Een kann sik ok sülvst vörslaan. Kriegen köönt den Pries Schrieverslüüd
un anner Lüüd, de sik insett för de plattdüütsche Spraak.
– Johannes Gillhoff-Pries: Stift 1979 vun den Kulturkreis Mekelnborg. Utgeven Johr üm Johr an
Lüüd, de schrieft (Literaten un Heimatforschers), de sik mit Mekelnborg und Noorddüütschland
befaat. Sülvst kann een sik nich vörslaan.
– Johannes-Sass-Pries: Siet 1986 all dree Johr utgeven vun de Volksbank Uelzen-Bevensen för
Literaturwetenschap, Literaturkritik un Volkskund, wo dat üm plattdüütsche Texten geiht. De
Pries gifft de plattdüütsche Literatur- un Kulturwetenschap Stütt. Een kann sik sülvst vörslaan.
– Karl-Mahnke-Theaterpries, Verden: All dree Johr schrieft de Nedderdüütschen Bühnenbünn un
de Theaterverlag Mahnke den „Karl-Mahnke-Theaterpries“ ut. Opstunns geiht dat bi den „Theaterpries“
vör allen üm Stücken för dat Kinner- un Jugendtheater. Alldag, wat se beleeft, Drööm
un Bangween bi Kinner un junge Lüüd schüllt för Kinner un junge Lüüd op de Bühn bröcht
warrn. Dat nächste Maal warrt de Pries 2012 utgeven. Mitmaken kann jeedeen, de nich öller is
as 35, ok Stücken, de Lüüd tohoop schreven hebbt, köönt henschickt warrn, wenn de enkelten
Lüüd nich öller sünd as 35. Dat Stück mütt op Platt schreven ween, mütt heel un deel nee

85

ween, mütt den Avend utfüllen un dröff noch keen Verlag hebben. To den Pries höört en Priesgeld
vun 1.000 Euro, bavento warrt toseggt, dat dat Stück vun een Bühn opföhrt warrt, de bi
den Bühnenbund mit bi is, un ok, dat dat Stück afdruckt warrt.
– Keerlke-Pries: Stift vun den Vereen Ostfreeske Taal för Verdeensten üm dat Plattdüütsche. Utgeven
warrt de Pries Johr üm Johr. Sülvst vörslaan kann een sik nich, man över Vörslääg freit
sik de Jury.
– Kulturpreis der Stadt Norderstedt: Dat FORUM Kultur & Städtepartnerschapen gifft düssen
Pries all dree Johr ut för künstlerisch Doon op de Feller Billen Kunst, Literatur un Musik. Sülvst
vörslaan kann een sik nich.
– Kulturpreis für Literatur des Landkreises Cuxhaven: Inricht 1994 vun den Landkreis Cuxhaven.
Dat Stipendium will Literatur ut all Gattungen Stütt geven, en Steed to’n Wahnen (Huus vun den
Dichter Hermann Allmers) gifft dat bavento. Een mütt sik sülvst vörslaan.
– NDR – Vertell doch mal: Utgeven vun den NDR mit siene Regionaalprogrammen för korte Vertellen
to en Thema, dat vörher fastleggt warrt. Fief Priesdrägers stellt se Johr üm Johr ruut. De
25 besten Geschichten kaamt in en Book.
– Niederdeutscher Literaturpreis der Stadt Kappeln: Stift 1991 vun de Stadt Kappeln, de mit den
Schleswig-Holsteenschen Heimatbund tohooparbeiden deit. De Pries ehrt dat Wark för de plattdüütsche
Literatur un Spraak. Sülvst kann een sik nich vörslaan.
– Niederdeutsches Theater für Kinder und Jugendliche: Inricht 1992 vun de Arbeitsgemeinschap
Ostfriesisches Volkstheater un de Ostfreesche Landschap. De Pries schall junge Lüüd Moot
maken. Utgeven warrt he för Theaterstücken, de Kinner un junge Lüüd spelen köönt un sik ok
an Kinner un junge Lüüd as Tokiekers wennt. All 4 Johr warrt de Pries utgeven. Een mütt sik
sülvst vörslaan.
– Ostfälisches Institut der Deuregio Ostfalen e. V. Autorenwettbewerb: Johr üm Johr utschreven
för all, de in Oostfalen wahnt un Texten inschickt in oostfäälsch Platt, de noch nich afdruckt
worrn sünd. Mitmaken schüllt vör allen junge Schrieverslüüd. Jeedeen mütt siene Texten sülvst
dorhen schicken, man ahn dat de Naam dor opsteiht.
– Plattdeutsches Buch des Jahres: Siet 2005 vun de Carl-Toepfer-Stiftung un dat INS - Institut für
niederdeutsche Sprache e. V. - utgeven för plattdüütsche Böker, de heel besünners sünd: woans
dat utgestalt is, woans dat maakt is un ok vun dat, wat dor binnensteiht. De Pries bringt
2.000 Euro, he warrt Johr üm Johr op de „Plattdüütsche Bökermess“ utgeven. Sülvst kann een
sik nich vörslaan.
– Plattdütsk Schrievwettstried: „Wi schrieven Platt, kannst du dat ok?“: Inricht vun Ostfreeske
Taal, Kinder ut dat 5. bet 8. Schooljohr mööt över en bestimmte Saak schrieven, de 14 bet 20
Johr oolt sünd, schüllt en Reportage oder en Kommentar to en Thema ut uns Tiet schrieven.
Jeedeen mütt sien Text sülvst henschicken.
– Plattfoss-Schrieverwettstriet: Utgeven vun den Plattdüütschen Förderkreis in de Region Osnabrück.
Gedichte un korte Vertellen in de Gruppen Aule un Junge Fösse. Ünner en Kennwoort
kann een sien Texten dor henschicken.
– Quickborn-Pries vun de Verenigung Quickborn: Inricht 1960, utgeven all twee Johr för Lüüd, de
in de plattdüütsche Spraak un Literatur un ok in de volkskundliche Forschung wat in Gang
bröcht hebbt. Sülvst kann een sik nich vörslaan.
– Rottendorf-Preis für Literatur und Publizistik: Siet 1975/76, utgeven vun de nordrheinwestfäälsche
„Rottendorf-Stiftung zur Förderung und Pflege niederdeutscher Sprache in Literatur
und Publizistik“. Normaal geeft se den Pries all twee Johr för en Gesamtwark ut, de Vörslag
kümmt vun de Stiftung „Der Westfälische Heimatbund Münster“.
– Stückepreis Niederdeutsch: Utgeven vun den Nedderdüütschen Bühnenbund, dat INS - Institut
für niederdeutsche Sprache e. V. - un de VR-Stiftung vun de Volks- un Raiffeisenbanken. De
Pries geiht an en Theaterstück, dat op Platt schreven is oder vun’t Hoochdüütsche na Platt

86

överdragen warrn kann un op Platt opföhrt warrt. Schrieverslüüd mööt jümehr Texten sülvst
dorhenschicken. Den Pries hebbt se in’n Sommer 2002 dat eerste Maal utgeven.
– Viöler Pries för plattdüütsch Kinnertheater: Op de Been stellt hett düssen Wettstriet för plattdüütsch
Kinner- un Jugendtheater de Stiftung Volksbank-Raiffeisenbank Husum. Utgeven warrt
he all twee Johr. Een mütt sien Stück sülvst dorhenschicken, man ahn Naam op.
– Wilhelm Fredemann-Pries: Stift vun den Heimatbund Osnabrücker Land, dorför, dat Platt wiederleeft
un mehr ünner de Lüüd kümmt.
– Wilhelmine-Siefkes-Pries: Siet 1990, stift vun dat Kulturamt vun de Stadt Leer. Dat geiht üm Literatur
ut all Gattungen. Den Pries geeft se all veer Johren ut för Themen ut uns Tiet, mit de ok
junge Lüüd meent sünd. Schrieverslüüd möt jümehr Texten dor sülvst henschicken.
– Willy-Beutz-Pries: Stift 1975 vun Willy Beutz, utgeven vun den Nedderdüütschen Bühnenbund
Neddersassen/Bremen. All twee Johr kriggt een Bühn den Pries, de dat nedderdüütsch
Schauspeel Stütt gifft.
To 73:
1999 hett dat Land Neddersassen de Europäische Charta vun de Regionaal- oder Minnerheitenspraken
ünnerschreven un dormit de Plicht övernahmen, de plattdüütsche Spraak Stütt to geven.
Siet de Tiet arbeit dat Land doran. Dat Land gifft Geld för so’n Projekten, de as Modell gellen
köönt, de op Duer anleggt sünd un de anner Dregers övernehmen köönt. Dat Land gifft ok wat,
wenn Gruppen tohooparbeiden doot, bi dat Opboon vun Nettwarken, för Veranstalten un Dagfohrten.
Wo de Kulturförderung vun’t Land nu över de Regionen löppt, is dat eenfacher, Geld för plattdüütsche
und saterfreesche Projekten to geven. Woans genau de Kulturförderung utsüht, dat liggt
in de Hand vun de Landschappen un Landschapsverbänn, de dat in Egenregie maakt un de weet,
wat in de enkelten Gegenden nödig is. Dorför kriegt de Landschappen un Landschapsverbänn Geld
vun’t Land Neddersassen. 2010 is in dat Kurspapeer twüschen Land un Landschappen un Landschapsverbänn
de plattdüütsche Spraak nee opnahmen worrn. Dor heet dat:
„Im Bereich Niederdeutsche Sprache werden gefördert:
– Projekte, die der qualifizierten Begegnung von Kindern und Jugendlichen mit der niederdeutschen
Sprache, dem Spracherwerb und dem Sprachgebrauch dienen;
– Fortbildungen in den Bereichen der niederdeutschen Literatur und Musik sowie des niederdeutschen
Theaters;
– innovative Projekte in den Bereichen der niederdeutschen Literatur und Musik sowie des niederdeutschen
Theaters;
– Projekte der regionalen AG Plattdeutsches Theater.“
Mit düt Geld vun’t Land för de Kulturförderung in de Regionen hebbt de Landschappen un Landschapsverbänn
in Neddersassen vun 2007 bet Mai 2011 90 plattdüütsche Projekten maakt.
350 000 Euro hett dat Land dorför geven. En List vun de Projekten, de wat kregen hebbt, steiht in
Anlaag 1.
Ok hett dat Land Neddersassen 2006 de „Neddersassisch Verfaten“ ruutgeven, dormals is dat
Land 60 Johr oolt worrn. 2007 hett dat Land wat dorto geven, as de Plattdüütsch Stiftung Neddersassen
in Staad grünnt worrn is. Schirmherr vun de Stiftung is de neddersassisch Ministerpräsident.
2009 hett dat Land Neddersassen in de Lannsvertreden Neddersassen in Berlin en Veranstalten
maakt, dat Land weer denn teihn Johr bi de Sprakencharta mit bi. Ok hett dat Land Neddersassen
2010 tohoop mit de Ollenborgsche Landschap en Volontariats-Steed Plattdüütsch op de Been
stellt. 2012 schall dor en vulle Steed vun warrn, de dat Land un de Landschapsverband to lieke Delen
betahlt. Mit düsse Steed schüllt Aktschonen för Platt entwickelt warrn, de duerhaft sünd un ok
wat bringt. Ok schall se helpen, Partners för Platt tohooptobringen. Lüüd, de en Andrag för en plattdüütsch
Projekt stellen wüllt, kriegt Raatslag, un dor warrt henkeken, woans de Andrag dör de Verwaltung
löppt. Dat Land Neddersassen gifft Stütt för Platt-Projekten, de sik in dat hele Land wiest
un vun de wat nablifft. En List vun de Plattdüütsch-Projekten, de dat MWK Stütt geven hett, steiht in
Anlaag 2.

87

To 74:
Dat Land Neddersassen gifft opstunns keen extra Stipendium för plattdüütsche Schrievers ut. Stütt
för junge plattdüütsche Theater-Schrieverslüüd schall dat vun 2012 op an geven. Den neddersassischen
Verlagspries hett 2002 de Verlag Schuster in Leer kregen, sien plattdüütsch Verlags-
Programm kennt de Lüüd wiet un sied un se schätzt dat.
To 75:
De plattdüütsche Spraak finnt sik in all Dele vun dat kulturelle Leven un speelt so op vele Oorten in
de Kulturszene in Neddersassen rin. En nee’en Kurs bi dat Wiesen vun plattdüütsche Spraak un
Kultur stüert to’n Bispeel de Ollenborgsche Landschap, de 2006 dat eerste Maal mit dat Festival
„PLATTart“ vörtüüch kamen is. Dat Programm, dat an vele Sieden vun Kultur anspeelt, wennt sik
vör allen an junge Lüüd, de Platt noch nich sülvst snackt.
Hier kummt uns Tiet mit de Traditschoon tosamen, un dat is goot för nee’e Insichten. „PLATTart“
2010 mit Musik, Literatur, Theater un mehr weer vör allen utricht op junge Lüüd, ok junge utwussen
Lüüd un Scholen. Dat Ministerium för Wetenschap un Kultur gifft Geld för düt Projekt. Wo „PLATTart“
so goot lopen is, hebbt se in’n Harvst 2010 noch en anner Projekt op den Weg bröcht, bi dat
wedder mehrere Partners mitmaakt: „Plattsounds“ - dat is en Wettstriet för junge Muskanten un
Schölerbands, de sik över dat Internet anmellt. Noch löppt dat Anmellen, in’n Oktober 2011 warrt
de beste Platt-Band ut Neddersassen utwählt.
To 76:
Maal üm Maal kriegt plattdüütsche Filmprojekten Stütt vun de nordmedia GmbH. As Bispeel köönt
de Speelfilm „Apparatspot - Episode III“ un de Kortfilm „It’s up to u“ (Geld geef dat för de plattdüütsche
Version) gellen, un ok de Film „Deutschland nervt“, wo tominnst welk vun de Minschen Platt
snackt, denn dreiht hebbt se em ok in Oostfreesland.
To 77 un 78:
Theater op Platt höört fast to de Spraaklandschap in Neddersassen mit to. Dat INS - Institut für niederdeutsche
Sprache e. V. - hett 2008 ruutfunnen: 67 Perzent vun de Minschen in Noorddüütschland
bringt Platt mit dat Ohnsorg-Theater tohoop. Blangen de Bühnen, de profeschonell arbeit,
dat sünd dat Ohnsorg-Theater in Hamborg (grünnt 1902) un de Fritz-Reuter-Bühne in Schwerin
(grünnt 1926), gifft dat vele Freetiet-Theatergruppen. De sik künstlerisch an’n meisten vörnahmen
hebbt, maakt bi de dree nedderdüütschen Bühnenbünn mit, dat sünd de för Schleswig-
Holsteen, för Neddersassen/Bremen un för Mekelnborg-Vörpommern. All dree Johr kaamt de Bühnenbünn
tosamen un maakt en „Groten Bühnendag för all tohoop“. Dor snackt se över nee’e Fragen
un speelt tosamen Theater.
In den Nedderdüütschen Bühnenbund Neddersassen un Bremen e. V. (NBB) hebbt sik 16 Speeldelen
un Theater tosamenslaten (Auerk, Braak, Bruunswik, Bremerhaven, Cuxhaven, Delmenhorst,
Emden, Jever, Neeborg, Nörden, Nördenham, Ollenborg, Osterholt-Scharmbeck, Varel, Wiesmoor
un Willelmshaven). Geld vun’t Land Neddersassen kriggt de Bühnenbund över den Neddersassisch
Heimatbund. Jede Speeldeel un jeedeen Theater, dat bi den Bühnenbund mitmaakt, steiht för sik
alleen, dat Leit bi de meisten is profeschonell. Egaalweg gifft dat Kursen för Fort- un Wiederbildung,
besünners junge Lüüd un welk, de nee bi’t Theater sünd, kriegt hier veel Stütt. De Bühnenbund gifft
ok den Willy-Beutz-Pries un den Karl-Mahnke-Theaterpries ruut. Mit sine Arbeit deit de Bühnenbund
en Barg dorför, dat de plattdüütsche Spraak pleegt un wiedergeven warrt. För de Tokunft vun
dat plattdüütsche Theater is dat heel wichtig, dat se junge Tokiekers in de Theater rinhaalt.
De Nedderdüütsche Bühnenbund Neddersassen un Bremen (NBB)
Opstunns maakt bi de Speeldelen un Theater vun den Nedderdüütschen Bühnenbund in Neddersassen
1.209 Lüüd mit, un denn noch 150 junge Lüüd un Kinner.
Speeldelen un Theater
vun den NBB: Tall vun de Lidmaten:
Auerk: 62
Bruunswik: 58

88


Braak: 65 (dorto 20 junge Lüüd un Kinner)
Bremerhaven: 99 (dorto 15 junge Lüüd un Kinner)
Cuxhaven: 55 (dorto 15 junge Lüüd un Kinner)
Delmenhorst: 51 (dorto 25 junge Lüüd un Kinner)
Emden: 87
Jever: 65
Neenborg: 95 (dorto 25 junge Lüüd un Kinner)
Nörden: 107
Nördenham: 65
Osterholt-Scharmbeck: 93 dorto 12 junge Lüüd un Kinner)
Ollenborg: 60 (dorto 18 junge Lüüd un Kinner)
Varel: 80 (dorto 12 junge Lüüd un Kinner)
Wiesmoor: 112
Wilhelmshaven: 55 (dorto 16 junge Lüüd un Kinner)
De Speeldelen un Theater, de bi den Nedderdüütschen Bühnenbund Neddersassen un Bremen
(NBB) mitmaakt, hebbt 2010 tosamen 65 Stücke op de Bühn bröcht, de 816 mal opföhrt worrn
sünd. Tokiekers hebbt se 142.035 tellt.
Denn hett dat 2010 in Osterholt-Scharmbeck ok noch dat Theaterdrepen för junge Lüüd geven. 130
junge Lüüd hebbt dor mit jümehr Theaterprojekten mitmaakt. Düsse Projekte wiest se ok op de
Bühn, vun de se herkaamt. In de Satzungen vun de Speeldelen un Theater vun den Nedderdüütschen
Bühnenbund Neddersassen un Bremen steiht binnen: Düsse Gruppen speelt nix anners as
plattdüütsch Theater.
Blangen den Nedderdüütschen Bühnenbund (NBB) gifft dat in Neddersassen un Bremen en groten
Barg Speelkoppels un Speeldelen, de nix anners as Theater op Platt speelt. Al in de 90er Johren
hett de NBB mal tohoopstellt, wat dat allens geven deit. Överall dor, woneem Platt snackt warrt
(nördlich vun de Benrather Linie, also in de Bunnslänner Neddersassen, Bremen, Hamborg,
Schleswig-Holsteen, Mekelnborg un överall de nördliche Deel vun Nordrhein-Westfalen, Sachsen-
Anholt un Brannenborg), geef dat rund 4.500 Speelkoppels un Speeldelen, de tominnst eenmal in’t
Johr plattdüütsch Theater speelt. Düsse Gruppen harrn dormaals 1,2 Millionen Tokiekers. So is dat
plattdüütsche Theater de gröttste Inrichtung för dat Wiedergeven vun de plattdüütsche Spraak.
Bi de plattdüütschen Theater rekent de Lüüd vör allen mit Stücken to’n Högen. Bi dat Festival
PLATTart (siet 2006) vun de Ollenborgsche Landschap steiht ok Theater op’t Programm. Dat Festival
wennt sik besünners an junge Minschen un versöcht, en nee’en Kurs för dat plattdüütsche Theater
to finnen.
Ollenborgsch Staatstheater
Bavento mütt seggt warrn: An’t Ollenborgsch Staatstheater gifft dat en egenstännige Afdelung för
dat Nedderdüütsche Schauspeel. Tosamenarbeiden deit dat Staatstheater mit de August-Hinrichs-
Bühn siet 1923. Mit de Speeltiet 2006/2007 hett dat Ollenborgsche Staatstheater dat Nedderdüütsch
Schauspeel mit de Spelers vun de August-Hinrichs-Bühn as egenstännige Afdelung
opstellt - blangen de anner Afdelungen Oper, Schauspeel, Danz, Jung Staatstheater un Konzert.
Bi’t Nedderdüütsche Schauspeel vun dat Ollenborgsch Staatstheater staht op den Speelplan all
Oorten vun Platt-Stücken: Welk, de dat eerste Mal op Platt op de Bühn kaamt, plattdüütsche Originaal-
Stücken, plattdüütsche Klassikers, Klassikers vun de Weltliteratur, Stücken för Kinner un junge
Lüüd oder to Projekten to Themen ut de Region - man jümmers ok Stücken ut uns Tiet. So to’n
Bispeel dat Stück „Goot gegen Noordwind“ na den Roman vun Daniel Glattauer „Gut gegen Nordwind“,
de as Book vele Lesers harr. Wenn dat Theater mit sien Stücken in Neddersassen op Reisen
geiht, kriggt dat mehr Lüüd faat as normaal. Jüst so geiht dat mit Stücken, de in Scholen in de
Klass speelt warrt. En wichtige Opgaav is, Platt an Kinner un junge Lüüd wiedertogeven. Hier höört
Kinnerstücken mit to, man ok Angeboten to de aktuellen Stücken, as Workshops in de School oder
de Mööglichkeit, achteran över en Stück to snacken.

89

In Ollenborg seht se vele Mööglichkeiten, dat Theater as Steed, wo een wat beleven un vun de
Welt mitkriegen kann, för Platt intosetten: Vun „Platt’n’Studio“ bet dorhen, dat Kinner un junge Lüüd
bi Stücken vun den Avendspeelplaan mitmaakt. Ok arbeit dat Theater tosamen mit den Studiengang
Nedderdüütsch an de Universität Ollenborg. In’t Klennerjohr 2010 harr dat Flach Nedderdüütsch
Schauspeel so veel Tokieker as noch nie vörher: Dat weern 14.940
To 79:
De plattdüütsche Spraak speelt in Neddersassen en grote Rull un hett en goot Ansehn, as dat in de
Antwoorten op de Fragen 77 un 78 verkloort worrn is.
Vun de Arbeit vun den Nedderdüütschen Bühnenbund Neddersassen un vun dat Flach Nedderdüütsch
Theater an’t Ollenborgsch Staatstheater is al schreven worrn. Bavento gifft dat Land ok
Geld an de Kommunaltheaters in Ossenbrügg un Lüünborg un an de Lannsbühn Neddersassen
Noord, de all plattdüütsche Stücken in jümehrn Speelplaan hebbt. Dat sünd denn Gastspelen vun
dat Ohnsorg-Theater oder vun en Laien-Theaterkoppel ut de Region.
To 80:
En Plattdüütsch-Quoot in de Staatstheaters un de Theaters, de Geld vun’t Land kriegt, gifft dat
nich. Wat op’n Speelplaan ropkümmt, liggt in de Hand vun de Lüüd, de bi de Theaters dat Leit
hebbt. In düsse künstlerische Freeheit will sik dat Land nich rinmengeleren.
To 81:
Över sien Kulturförderung kann dat Land Neddersassen wat för de nedderdüütsche Kultur in de Inrichtungen
vun’t Land doon. So löppt dat to’n Bispeel an dat Ollenborgsch Staatstheater. Denn
kann dat Land ok dat Geld för nedderdüütsche Projekten över 10.000 Euro geven, de vun de Saak
her wichtig sünd, de över een enkelte Region ruutgaht un de op Duer wat verännert. Ok is dat
mööglich, plattdüütsche Kultur över de Kulturförderung in de Region Stütt to geven, wenn dat nich
mehr as 9.999 Euro kösten deit.
To de Fragen 82, 83 un 84:
Hier kennt de neddersassisch Lannsregeern keen Tallen. Un dat Land warrt de ok nich insammeln.
To 85:
In vele Gegenden vun Neddersassen pleegt Chöre dat plattdüütsche Singen. Ok wenn dat blots
wenige Chöre gifft, de sik sülvst as plattdüütsche Chöre utgeeft, gifft dat doch en ganzen Barg Chöre,
de plattdüütsche Literatur as Deel vun jümehr Repertoire pleegt. So singt t. B. in den Oostfreeschen
Sängerbund all 93 Chöre mit jümehr rund 2.950 aktive Sängerinnen un Sängers jümmer ok
plattdüütsche Leder. Dat Sülvige gellt för den Ollenborgschen Sängerbund mit siene rund 170 Chöre
un 5.250 Sängerinnen un Sängers. Un dat gifft in den Kreischorverband Horborg-Winsen den
gemischten Luhetal-Chor (Winsen/Luhetal); dor pleegt se de plattdüütschen Leder siet över 25 Johr
mit Kraft; Johr üm Johr fiert se dat „Plattdüütsche Leederfest“, mit dat se sik ok över de Region ruut
en Naam maakt hebbt.
To 86:
To Huus sünd de Chöre vör allen in de Gegenden Oostfreesland, Ollenborg, twüschen Werser un
Elv un in de Lüünborger Heid.
To 87:
De Projekten vun düsse Chöre köönt in jeden enkelten Fall Geld ut de Kulturförderung in de Region
vun de Oostfreesche Landschap un de Ollenborgsche Landschap kriegen.
De Dackverbänn vun de Chöre in Neddersassen sünd de Chorverband Niedersachsen-Bremen
(vun nu an CVNB) un de Neddersassisch Chorverband. Beide sünd in den Lannsmusikraat mit binnen
un kriegt Geld vun’t Land. Afsekert is de Förderung bet 2014 över en Afkamen. Wenn en Chor
en Andrag stellt, gifft de CVNB wat dorto. In den Neddersassisch Chorverband geiht de Andrag vun
de enkelten Chöre över de Chorbezirken.

90

De CVNB hett opstunns dat Projekt „Singen auf Plattdeutsch“ in de Gangen, dat 2012 to’n Afsluss
kamen schall. Denn gifft dat den Oostfreeschen Sängerbund 150 Johr. Dorför will de CVNB tohoop
mit den ERES-Verlag in Lilienthal un dat Institut för nedderdüütsche Spraak in Bremen en Lederbook
in Plattdüütsch ruutgeven. Dat schall dat plattdüütsche Singen un de plattdüütsche Spraak in’t
hele Land Stütt un Stöhn geven.
To 88:
In Neddersassen gifft dat en heel Bült plattdüütsche Leder: vun’t Volksleed över den Chorgesang
bet hen na dat geistliche Leed un moderne populäre Musik. Veel dorvun steiht in Lederböker, de
över de enkelte Region ruutgaht, man vele Sammlungen kiekt ok besünners na Neddersassen (wat
een dör den Titel oder den Ruutgever nawiesen kann). En goot Bispeel gifft de Chorverband Niedersachsen/
Bremen, de dorbi is, tosamen mit dat INS - Institut für niederdeutsche Sprache e. V. -
en nee Chorlederbook mit Sätzen för Froenslüüd, Mannslüüd, gemischten Chor un Kinnerchor tohooptostellen.
De Arbeit löppt 2011 noch. Wo dat so veel Leder op Platt gifft, liggt kene enkelten
Tallen op’n Disch.
To 89 un 90:
Plattdüütsche Leder sammelt de Bibliothek vun dat Institut für niederdeutsche Sprache (Signaturgrupp
C). Hier staht ok de in de Antwoort op Fraag 88 nöömten Böker, de kloor mit Neddersassen
to doon hebbt. Opstunns höört 332 Böker to düsse Sammlung.
To 90:
Kiek na bi de Antwoort op Fraag 89.
To 91:
Dat Land weet opstunns nix af vun plattdüütsche Chor- oder Theaterprojekten, de för dat hele Land
gellt.
VIII. De plattdüütsche Spraak in de Medien
To 92:
In de Maanden April/Mai 2011 sünd üm un bi 40 Zeitungen ruutkamen mit plattdüütsche Bidrääg,
mal mehr, mal weniger, mal fakener, mal nich so: Weser-Kurier (+ 5 Regionalausgaben), Bremer
Nachrichten, Verdener Nachrichten, Nordsee-Zeitung, Ostfriesen Zeitung, Jeversches Wochenblatt,
Emder Zeitung, Allgemeine Zeitung der Lüneburger Heide, Landeszeitung Lüneburg, Kreiszeitung
(Syke), Cuxhavener Nachrichten, Diepholzer Kreisblatt, Sulinger Kreiszeitung, Verdener Aller-
Zeitung, Rotenburger Kreiszeitung, General-Anzeiger Ostfriesland, Rheiderland Zeitung, Nordwest-
Zeitung (+ 6 Regionalausgaben), Wilhelmshavener Zeitung, Wittlager Kreisblatt, Meller Kreisblatt,
Lingener Tagespost, Neue Osnabrücker Zeitung, Die Welt (Hamburger Ausgabe), Hamburger
Abendblatt, Ems-Zeitung, Bramscher Nachrichten, Bersenbrücker Kreisblatt, Elbe-Jeetzel-Zeitung.
To 93:
Plattdüütsche Bidräag sünd mank de Angeboten an Film-, Radio- un Telemedien bi den NDR. Man
ok bi den privaten Rundfunk gifft dat Film- un Radiosendungen. So gifft dat bi dat Bürgerradio Ems-
Vechte-Welle jümmer wedder Bidrääg op Platt.
To 94:
Wat för’n Ansehn de plattdüütsche Spraak in de Radio- un Fernsehprogrammen vun den öffentlichrechtlichen
Rundfunk hett, dat wiest sik an de velen un ünnerscheedlichen Angeboten in de Programmen
vun den Noorddüütschen Rundfunk (NDR). To düssen Punkt hett de NDR künnig maakt:
Ok wenn sik de plattdüütsche Spraak so wiet över Noorddüütschland streckt, is dat för den NDR
doch en Punkt, de den Noorden tohoopbinnen deit - dat gellt för de Kulturgeschicht jüst so as för
den Alldag un dormit ok as Punkt, mit den sik de Noorddüütschen identifizeren köönt.


91


Dat höört to de Traditschonen bi den NDR mit to, dat he sik bannig för de plattdüütsche Spraak un
de plattdüütsche Kultur un Literatur in Neddersassen, Mekelnborg-Vörpommern, Hamborg un
Schleswig-Holsteen insetten deit. Dor höört eerstmal dat brede Programm mit to, man ok en groot
gesellschaplich Engagement för dat Plattdüütsche, so maakt Mitarbeiders in Gremien un Kuratorien
mit, de sik mit de plattdüütsche Spraak befaat.
De NDR stimmt grote Dele vun sien plattdüütsch Programm, vör allen de Lannsprogrammen in’t
Radio, över en Zentralredaktschoon af. De sitt in’t Lannsfunkhuus Schleswig-Holsteen. Hier hebbt
se allens in de Hand för „Hör mal’n beten to“, wat jeden Dag löppt, un den Vertell-Wettstriet „Vertell
doch mal!“, de Johr üm Johr löppt. För düsse beiden Aktschonen hett de NDR al Priesen kregen.
Hier hebbt se ok dat Leit vun dat „Nedderdüütsche Höörspeel“, dat tohoop mit Radio Bremen op de
Been stellt warrt. Dat Höörspeel löppt ok in’t Nordwestradio.
1. Radio
In’t Radio gifft dat bi den NDR Platt in vele Klören: Dat gifft en Barg Sendungen, Rubriken un Aktschonen,
man Platt kümmt ok vör, wenn dat üm dat Berichten geiht oder dorüm, de Tohörers to
ünnerhollen. Dat geiht vun de Narichten jeden Dag över Reportagen to Themen vun hüüt un Berichten
ut de plattdüütsche Kulturwelt bet hen na de plattdüütsche Glosse, de jeden Dag löppt, un
dat nedderdüütsche Höörspeel.
1.1 De Lannsprogrammen
In all de Landschapen in Noorddüütschland hett Platt heel verscheden Mundoorten entwickelt. In
Oostfreesland höört sik dat anners an as in Oostfalen, Mekelnborg-Vörpommern, Hamborg oder
Angeln. Dorüm sennt de NDR sien plattdüütsch Programm ok vör allen in de Lannsprogrammen.
De köönt den ünnerschedlichen Tungenslag an’n besten infangen un wiedergeven.
„Vertell doch mal!“ (in all de Radio-Lannsprogrammen)
De grote plattdüütsche Vertell-Wettstriet löppt över all veer Radio-Lannsprogrammen vun den NDR,
de mit Radio Bremen un dat Ohnsorg-Theater tohooparbeiden deit. Dat kümmt jümmers wedder in’t
Programm, dorto höört ok en Fierstünn, wenn de Priesen in’t Ohnsorg-Theater utgeven warrt. 2011
sünd to dat Thema „Vertell doch mal - Wat för de Kinner“ 1.700 Vertellen inschickt worrn.
Plattdüütsche Böker un Höörböker
To den Vertell-Wettstriet „Vertell doch mal!“ un ut sien egen Sammlungen mit plattdüütsche Lesungen
gifft de Zentralredaktschoon Nedderdüütsch in den NDR Maal üm Maal Böker un Höörböker
ruut, un dat tosamen mit ünnerscheedliche Verlagen.
1.1.1 NDR 1 Neddersassen
Düt un dat op Platt, Sünnavend, Klock 18:05 - 20:00
Hör mal ‘n beten to, Maandag - Freedag, Klock 11:45
Plattdüütsche Notizen to den Alldag in Noorddüütschland
Plattdüütsch, jeden tweten Maandag, Klock 20:05 - 21:00
Över wichtige Themen warrt snackt oder se warrt in en Feature verpackt, un dat in all de plattdüütschen
Dialekten
Spiekermann sien Sünndagsschnack, Sünndag, Klock 11:40
Plattdüütsche Glossen vun Gerd Spiekermann
Nedderdüütsch Höörspeel, jeden tweten Maandag, Klock 20:05 - 21:00
Krimis, Klassikers un Komödien
„Dat kannst’ mi glööven“ - Een Andacht up platt, Maandag - Freedag, Klock 14:20
Themen ut de Religion op Platt
1.1.2. NDR 90,3


92


Norichten op Platt, Maandag - Sünnavend, Klock 8:30
Narichten ut Hamborg un de wiede Welt
Knapp op Platt, Maandag - Freedag, Klock 9:50
Gerd verkloort Käthe, woans een dat op Platt seggt
Hör mal ‘n beten to, Maandag - Sünnavend, Klock 10:40
Plattdüütsche Notizen to den Alldag in Noorddüütschland
Wi snackt Platt, Sünndag, Klock 8:20
Geschichten vun Schrievers, Klöönsnack mit Buern, Handwarkslüüd un Seefohrers
Sonntakte, Sünndag, Klock 20:05
Vun’t Musical bet hen na’t Kabarett jümmers mal wedder ok op Platt
Dat Plattdüütsche Höörspeel, all 14 Daag Freedag, Klock 21:05
Krimis, Klassikers un Komödien
Hamborger Havenkonzert, Sünndag, Klock 6:05 un 20:05
Mit en Barg plattdüütsche Musik un jümmmers mal wedder en Interview op Platt
1.1.3. NDR 1 Radio MV
Horoskop up Platt, Maandag bet Freedag, Klock 5:40 / 9:50, Sünnavend, Klock 6:15 / 8:50, un
Sünndag, Klock 8:50
De Woch up Platt/Nachrichten up platt, jümmers Freedag, Klock 18:20, un Sünndag, Klock 6:50 /
8:20
Plattdüütsche Morgenandacht, Maandag, Klock 6:20
Dat Beste ut de Plappermoehl/Plattdütsch Hürspäl, Dunnersdag, Klock 21:05 - 22:00
Mal gode Stücken ut de plattdüütsche Talkshow „De Plappermoehl“, mal dat nedderdüütsche
Höörspeel
De Klönkist, Sünnavend, Klock 19:05 - 20:00
Mal en Klöönsnack un mal en Lesung op Platt, un jümmers an den letzten Sünnavend in’n Maand
de plattdüütsche Talkshow „De Plappermoehl“
Plattdütsch an’n Sünndag, Sünndag, Klock 6:05 - 9:00
mit Reportagen op Platt vun vandaag un de plattdüütsche Geschichte „Email von tauhus“, plattdüütsche
Böker, Höörböker un CDs
To vele plattdüütsche Sendungen vun NDR 1 Radio MV sünd in de verleden Johren Böker, Höörböker
un CDs ruutkamen; en Barg dorvun sünd goot verköfft worrn. So sünd enige Böker mit „Kiek
mal an“-Geschichten vun Manfred Brümmer ruutkamen oder de „Mallbüdel“-Böker, jümmers mit en
Utwahl vun de besten Witzen ut „De Plappermoehl“. Witzen ut den „Mallbüdel“ sünd ok op twee
Höörböker ruutkamen. Ok kümmert sik NDR 1 Radio MV üm de groten Schrieverslüüd ut’t Land, so
sünd Höörböker mit Texten von Fritz Reuter, John Brinckman un Rudolf Tarnow ruutkamen. To den
Wettstriet „Musik ut uns Land“ is en CD ruutkamen mit de Leder op, de as de besten utwählt worrn
sünd. Düsse Leder warrt ok faken in’t Programm vun NDR 1 Radio MV speelt.
1.1.4. NDR 1 Welle Nord
Hör mal ‘n beten to, Maandag - Freedag, Klock 10:40
Plattdüütsche Notizen to den Alldag in Noorddüütschland
Dat Nedderdüütsche Höörspeel, jeden tweten Freedag, Klock 21:05

93


Krimis, Klassikers un Komödien
Von Binnenland und Waterkant, Maandag - Freedag, Klock 20:05
Berichten, Reportagen, Porträts op Platt un jeden Maandag de plattdüütsche Stünn
Dat plattdüütsche Wekenennwedder, Dunnersdag, Klock 20:30
Mit egaalweg nee’e Wedderanseggers vun överall ut Schleswig-Holsteen
De Week op Platt, Sünnavend, Klock 8:40
Satirisch trüchkeken op de Week
Gesegneter Abend op Platt, Maandag, Klock 19:04
Wöör to den Dag
Platt Live, ünnerscheedliche Terminen, jümmers vun Oktober bet April
Nedderdüütsche Veranstalten överall in Schleswig-Holsteen
1.2. NDR 2
Op NDR 2 gifft dat faken mal Bidrääg, de mit Platt to doon hebbt. So hebbt se bi de NDR Imagekampagne
„Das Beste am Norden“ laat in den Sommer 2010 ünner den Titel „Da sachste was“ en
Audiolexikon sennt un ok in’t Internet rinstellt, bi dat plattdüütsche Wöör översett worrn sünd. Tohörers
harrn jümehr „leevsten Wöör“ angeven, Spraakexperten hebbt denn verkloort, woneem dat
herkümmt un wat dat bedüden deit. Siet de Tiet weet ok Tohörers, de nich ganz so seker op Platt
sünd, dat en Saak böös komplizeert is, wenn een dor „figeli(e)nsch“ to seggt. Un se freit sik dorto,
dat se mit dat Lexikon ahn veel „Aggewars“ plattdüütsche Wöör nu beter verstahn köönt.
1.3. NDR Info
Op NDR Info gifft dat nich blots Berichten in dat aktuelle Informatschoonsprogramm (as t. B. Kulturtipps
oder dat Vörstellen vun Böker), wo dat üm de plattdüütsche Spraak geiht, nee, dat gifft ok
jümmers mal wedder längere Sendungen. Ok nimmt NDR Info dat Thema in de Rubrik „Norddeutschland
aktuell“ mit op. Bispelen:
– Plattdüütsch-Wettstriet för Kinner un junge Lüüd (05.03.2011)
– Oproop „Plattsounds“ - en Band-Wettstriet in Neddersassen (10.01.2011)
– Reform vun de plattdüütsche Schriefwies in Oostfreesland (22.10.2010)
– Dat Plattdüütsch-Gesetz in Neddersassen (12.05.2010)
In de Reportagen vun der Reeg „Lokaltermin“, de 30 Minuten duert, sünd op NDR Info faken Minschen
to hören, de Platt snackt. Bispelen:
– Der alte Mann - die Neunzig: Lotto im Dörplinger Krog (06.03.2011)
– Platzhähne im Moor - Die Birkwildretter von Christiansholm (21.11.2010)
– Kann auch mal schnackeln - Das Tanzcafé Waldesruh in Albersdorf (14.11.2010)
– Großer Bahnhof in Sternberg (19.07.2009)
– Zimmer frei? Die Wohngemeinschaft für Senioren in Dithmarschen (11.01.2009)
Ok in anner Sendungen, de en halve Stünn lang sünd, kann - je na dat Thema - op oder över Platt
snackt warrn:
– „Servus, Moin und Tschö mit ö“ - en Live-Sendung vun MIKADO, Radio für Kinder (2007)
– „Fruu Pastor is altied dor - Rund um die Uhr in Gottes Diensten“ in’t FRAUENFORUM (2007)


94


2. FERNSEHN
In’t NDR Fernsehn gifft dat en breet un bunt Angebot an Sendungen, Berichten un Rubriken in
plattdüütsche Spraak. Dat is in de verleden Johren mehr un mehr worrn.
2.1. NDR Lannsprogrammen
In de Regionaalmagazinen ut de Lannsfunkhüüs vun den NDR („Hallo Niedersachsen“ un „Niedersachsen
18:00“, „Hamburg Journal“ un „Hamburg Journal 18:00 Uhr“, „Nordmagazin“ un „Land und
Leute aus Mecklenburg-Vorpommern“, „Schleswig-Holstein Magazin“ un „Schleswig-Holstein
18:00“) warrt aktuell un un wenn dat vun de Saak her passen deit, över plattdüütsche Themen bericht.
Dorbi warrt de Filmbidrääg un Narichten ok op Platt opschreven un sennt. Dor geiht dat üm
Lanns- un Kommunalpolitik, üm Kultur- un Bildungsthemen un ok üm Wetenschap un Gesellschap.
2.2. Fröhschoppen mit Ludger Abeln
De Plattdüütsche Fröhschoppen mit Ludger Abeln is en Sendung vun dat NDR Lannsfunkhuus
Neddersassen, to sehn is dat jeden eersten Sünndag in’n Maand, Klock 11:00 - 11:30. Se gaht in
ünnerscheedliche Dörper un Städte an verscheden Kanten vun Neddersassen, wo ok vundaag jüngere
Lüüd „native Speakers“ sünd. Dat sünd eerstmal dat Emsland, Oostfreesland, de Gegend üm
Ollenborg, dat Ollenborger Münsterland, dat Elv-Werser-Dreeeck un de Noordheid. De Sendung
nehmt se geern in Landgasthüüs op, mit en groten Saal, Flett oder anner Rüümlichkeiten. Hier is
dat kommodig un den noorddüütschen Charakter kann jeedeen ruutkennen.
Snacken doot se an en Stammdisch, de in de Mitt steiht, mit veer bet fief Lüüd, rundüm sitt 50 bet
100 Besökers an anner Dischen. Dat geiht to as an’n Stammdisch: Se snackt över all Themen ut de
Tiet – Politik, Wirtschap, Sport, Kultur, Düt un Dat, man ok över dat Besünnere ut de Gegend. De
Gäst snackt mit’nanner, so geiht dat lebennig un fründlich to. Jümmers wedder geiht dat ok üm
plattdüütsche Projekten: Platt bi de Arbeit, plattdüütsche Kulturveranstalten oder dat in’n Kinnergoorn
un in de School wat för Platt maakt warrt. Wenn so över Themen ut uns Tiet op Platt snackt
warrt, kriegt de Tokiekers mit, dat Platt en lebennige Spraak is.
2.3. Die Welt op Platt
Yared Dibaba finnt Platt-Snackers op all Kontinenten - feine Biller un opregen Geschichten vun
Exil-Plattdüütsche un so’n Lüüd, de al lang wietweg vun to Huus sünd.
2.4. Neues aus Büttenwarder op Platt
In ehr Oort eenmalig in’t düütsche Fernsehn is de regionale Kult-Comedy „Neues aus Büttenwarder
– op Platt“. De Schauspelers Jan Fedder un Peter Heinrich Brix hebbt hierför in’t Johr 2010 den
Nedderdüütschen Literaturpries vun de Stadt Kappeln kregen.
De Folgen warrt eerst hoochdüütsch opnahmen. Siet 2003 warrt se aver achteran översett un synchroniseert.
Düt Synchroniseren wüllt se ok bi de nee’en Folgen maken.
2.5. Ohnsorg-Theater op Platt
Siet 30 Johr wiest dat NDR Fernsehn Stücken ut dat Hamborger Ohnsorg-Theater op Platt. Ünner
den Titel „Wi speelt op platt“ nehmt se meist jeedeen Johr Opföhrungen ut dat Hamborger Volkstheater
op.
2.6. Dinner for one op Platt
Premiere weer 1999. Siet de Tiet hett ok de Silvester-Klassiker „Dinner for one“ in de plattdüütsche
Version „Dinner for one - op Platt“ sien fasten Platz in’t Silvesterprogramm vun dat NDR Fernsehen.
2.7. Extraproduktionen - t. B.:
„Das tapfere Schneiderlein“ op Platt: „De lütt Snieder“
Plattdüütsch Synchroniseren vun Märken (Dezember 2009)
Konzert: Ina Müller op Platt


95


Aufzeichnung ut dat Kehrwiedertheater in de Hamborger Speicherstadt. Sennt an’n 14. Januar
2011 mit en Marktandeel vun 14,6 Perzent.
3. ONLINE
In’t Internet gifft dat bi den NDR ünner www.ndr.de/plattdeutsch en besünner Plattdüütsch-Online-
Angebot. Hier finnt sik allens in un över Platt, wat in’t NDR Fernsehn un de NDR Radioprogrammen
löppt - vör allen in de Radio-Lannsprogrammen.
Dor höört ok Narichten op Platt mit to, Premierenkritiken vun plattdüütsche Theaterstücken, Programmhenwiesen
un Stücken ut plattdüütsche Fernseh- un Radiosendungen as
– „Plattdüütsch“ mit Ludger Abeln,
– „Hör mal ‘n beten to“.
Dor finnt sik ok all plattdüütsche Podcasting-Sendungen, un dat gifft en virtuellen Sammelpunkt för
de Plattsnackers op de hele Welt (Users köönt sik mit en egen Profil op de Weltkoort indregen un
anner Users wat tomailen, wenn de sik inschreven hebbt), en Överblick över de Geschicht vun de
plattdüütsche Spraak un en plattdüütsch Wöörbook.
To 95:
Vun’t Verfatensrecht her is sekerstellt, dat sik de Staat nich in den Rundfunk rinmengeleert, dat
steiht in Artikel 5 GG, un dorüm dröfft de Staat den Rundfunk kene Vörschriften maken. Na dat, wat
na dat Verfatensrecht mööglich is, hett de dormalige Ministerpräsident vun Neddersassen in’n September
2009 en Breef schreven an Lüüd, de in Neddersassen in’t Feld vun de Medien arbeit. Dorbi
hett he ruutstellt, dat sik de Medien fröher al veel för de plattdüütsche Spraak insett hebbt. Un he
hett kloormaakt, dat de Medien an düssen Kurs fasthollt un dat se noch mehr maakt, denn jüst de
regionale sprakliche Identität kann en groten Bidrag leisten to de Veelklörigkeit vun Kultur un Gesellschap
in’t Land. De Neddersassisch Lannsregeern hett sik utdrücklich dorför insett, dat de Regionaal-
un Minnerheitenspraken jümehrn Platz in de Medien kriegt. Dorför hebbt se dat Neddersassisch
Mediengesetz ännert. De Neddersassisch Landdag hett 2010 düsse nee’e Version annahmen.
To 96:
As Veranstalter vun öffentlich-rechtlichen Rundfunk in Neddersassen hett de NDR tohoop mit de
annern Staatsverdrags-Länner na dat Gesetz den Opdrag, „Norddeutschland und die Vielfalt seiner
Regionen, ihre Kultur und Sprache“ in’t Programm so to wiesen, as jüm dat tosteiht (§ 5 Abs. 2 vun
den NDR-Staatsverdrag). Wat in de Programmen löppt, hett de NDR un siene Gremien fasttoleggen.
Dat verlangt de Rundfunkveranstalten, de dorvun free is, dat de Staat wat vörgeven deit (Art. 5
Abs. 1 Satz 2 Grundgesetz). Dorför, dat för den öffentlich-rechtlichen Rundfunk en Plattdüütschquoot
fastsett warrt, gifft dat för de Lannsregeern keen Grund. In de verleden Johren hett de NDR
den Nawies bröcht, dat he för de Platt-Snackers in’n Noorden een vun de besten Partners is, op de
een sik verlaten kann. Op vele Oorten hett he de Spraak stütt un sülvst mit anschaven. Ahn Quotendwang
hett he sik för dat Plattdüütsche insett. Ok versöcht he, Plattsnackers as Reporterinnen
un Reporters arbeiden to laten, so as Ina Müller un Yared Dibaba. Dat Bild vun dat Plattdüütsche is
goot in’t Senngebiet vun den NDR, allens wat mit Dwang kümmt, kunn düssen goden Indruck utlöschen.
IX. De plattdüütsche Spraak in Vereen un Ehrenamt
To 97:
In Neddersassen is in’n Juni 2003 de „Freewilligenserver“ in’t Internet in Gang sett worrn. De
„Freewilligenserver“ is en virtuelle Steed, de för all Lüüd dor is, de in’t Ehrenamt wat doot un sik as
Börgers för wat insett. Över 30 000 Verene, Gruppen, de sik sülvst hölpt, Initiativen un Agenturen,
de Arbeit vun Freewillige vermitteln köönt, sünd dor binnen, se wiest, woans anner Lüüd mitmaken
köönt. So finnt sik ok hier wat to dat Thema Plattdüütsch. De Landschappen und Landschapsverbänn
in Neddersassen as kommunale Körperschapen in de Regionen stütt un pleegt in jümehr ArNiedersächsischer
Landtag – 16. Wahlperiode Drucksache 16/3880


96


beit dat Plattdüütsche ok över dat Ehrenamt. Över Verdrääg mit dat Land Neddersassen hett de
Oostfreesche Landschap Opgaven övernahmen, de ruutstellt, wo wichtig de Region is. Ehr Plattdüütsk
Büro is en goot Bispeel, wenn dat üm Projektarbeit för dat Plattdüütsche geiht, bi de wat
ruutkümmt.
To nömen is ok „De Spieker, Heimatbund für niederdeutsche Kultur e. V.“. Dor sünd knapp 80 Heimat-
un Ortsbörgerverenen mit bi, de veel för de plattdüütsche Spraak un Kultur maakt. To düsse
ehrenamtliche Verbandsarbeit in’t Ollenborger Land höört Fortbildungen un Arbeitsdagfohrten mit
to. Opstunns gifft dat söven Krings un een Arbeitsgrupp: den „Schrieverkring“, den „Mesterkring“ als
Steed för Schoolmesters, de sik för Plattdüütsch insett (bringt Platt an de Scholen, geeft Ünnerrichts-
un Lehrmaterialien ruut), den „Pastorenkring - Karkenkring“, den „Singkring“, wo se plattdüütsche
Leder sammelt, pleegt un bekannt maakt, den „Danzkring“ (bringt dat Johr twee bet dree
Seminore to’n Volksdanz op de Been), den „Kinnergaarnkring“ för Platt in’n Kinnergoorn, den
„Späälkring“ för Lüüd, de Theater maakt, un de Arbeitsgrupp „Snacken un Verstahn“ för de Serie
mit densülvigen Naam in de „Nordwest-Zeitung“.
To 98:
In en Studie ut den Februar 2011 över dat, wat sik bi dat ehrenamtlich Doon in Neddersassen entwickeln
deit (maakt vun tns infratest München), steiht to lesen: 2,8 Millionen Minschen in Neddersassen
sett sik as Börgerslüüd in. Dat sünd 41 Perzent vun de Lüüd, de hier leevt un öller sünd as
14 Johr, un teihn Perzent mehr as 1999. Neddersassen hett, tohoop mit Baden-Württemberg un
Rheinland-Pfalz, de Nääs vörn bi de Bunnslänner, wo sik de Börgerslüüd veel insett. Dor achter
kaamt dat Saarland un Schleswig-Holsteen, de bi dat Mitdoon vun de Börgers ok noch wiet mit vörn
sünd. (Soveel is dat freewillige Mitdoon in de enkelten Flächenbunnslänner mehr worrn: Neddersassen
+ 10 Perzent, Rheinland-Pfalz + 8 Perzent, Schleswig-Holsteen + 6 Perzent, Brannenborg
+ 5 Perzent). Dat Mitdoon vun de Börgerslüüd is de veerte Stüttpahl för de Kultur in Neddersassen
un sünnerlich för de plattdüütsche Spraak, blangen den Staat, Kulturstiftungen, Spennen un Sponsoring.
De Lannsregeern hett in de verleden Johren veel in Gang sett, dat dat Ümfeld för de ehrenamtliche
Arbeit beter warrt. Dor höört mit to, dat en „Freewilligenserver“ inricht worrn is, de Ehrenamtlers
sünd över de Versekerung beter afsekert, dat gifft en Neddersassenpries för dat Mitdoon
vun Börgerslüüd, un de Ehrenamtlers köönt sik ok op en Urkunn opschrieven laten, wat se weet,
köönt un för wat se utbillt sünd.
To 99:
Na dat, wat nödig is, hebbt se överall in’t Land Plattdüütschbeopdragte insett. De boot in de Regionen
Netten op. Dat hett sik ruutstellt, dat dat en goden Weg is, dat sik de Lüüd uttuuschen köönt -
de Plattsnackers sülvst un ok de annern över de Plattsnackers.
To 100:
Dat hangt dorvun af, wo profeschonell de Heften un Böker över de Geschicht, Wöör, Leder, Literatur
un dat Lehren vun de Spraak maakt warrt. In de een steiht mehr binnen un se sünd beter opmaakt
un richt sik an anner Lesers as de annern. Normaal sünd de Oplagen teemlich lütt, dat is
anners bi de Tietschriften vun de Gebietskörperschapen.
To 101:
De Rull, de Platt bi de Heimat- un Börgerverenen speelt, is heel ünnerscheedlich, jüst so as de
Lidmaten vun den Neddersassisch Heimatbund as Dackverband dat utwiest. So gifft dat Verene, de
nich as so’n „typischen“ Heimatvereen vele Themen op Spoor hebbt, man de sik blots um dat Plattdüütsche
kümmert. Hier versteiht sik dat vun sülvst, dat bi’t Vereensleven Platt as Ümgangsspraak
un as Spraak för alle Oorten vun Verhanneln insett warrt, ok wat in den Vereen so löppt (Lobbyarbeit
an Oort un Steed, de Literaturavend, de Theateravend, Dagfohrten to’n Mitmaken, wat schrieven
un afdrucken laten, en Pries utgeven, Hölp för Scholen un anner Saken mehr), richt sik jümmers
op dat Plattdüütsche ut. Bi den „typischen“ Heimatvereen, de vele Opgaven annahmen hett,
is Platt blots een Arbeitsfeld vun vele. Üm wat sik so’n Vereen vör allen kümmert, dat hangt vun de
Lüüd af, de dor mitmaakt. Vör allen in de Gegenden, woneem Platt överall dat Leven bestimmt, is
dat ok kloor, dat in en Vereen Platt snackt warrt. Dat gellt ok för so’n Verene, de sik nich sünnerlich
üm dat Plattdüütsche scheert.


97


Vele Verene kümmert sik mit mehr oder weniger Kraft dorüm, „Klöönavende“ aftohollen, Wöörböker
oder plattdüütsche Karkengesangböker ruuttogeven, üm dat Mithölpen in de School un anner Saken
mehr. De meisten Verene maakt aver tominnst jichenswat mit Platt, in vele Verene höört mehrere
Aktivitäten to den fasten Afloop mit to. To’n Bispeel kann sik dat plattdüütsche Vereensleven
in’t Eichsfeld sehn laten.
To 102:
In de Antwoort op Fraag 101 steiht al binnen: Wat de Rull vun dat Nedderdüütsche in Heimat- un
Börgerverene is, dat is mal so, mal so. Tallen dorför gifft dat nich. Bi den „typischen“ Heimatvereen
staht normaal en Reeg Themen op de List, faken is een vun de wichtigen Punkten dat Plegen un
Vöranbringen vun de plattdüütsche Spraak. Wo mehr Platt snackt warrt, gifft dat ok mehr düsse
Oort vun Vereen - un dat is in’n Noorden vun Neddersassen mehr as in’n Süden.
X. De plattdüütsche Spraak as Amts- un Gerichtsspraak
De Fragenkomplex X. (Fragen 103 un 105 bet 121) geiht torüch op Artikel 10 vun de Europäisch
Charta för Regionaal- oder Minnerheitenspraken. Dor sünd Opgaven in fasthollen, de för den
Schutz un dat Ünnerstütten vun Regionaal- un Minnerheitenspraken deenlich sünd. Keken warrt op
dat Doon vun Ämter un Behörden un op dat, wo düsse Steden jümehr Wark op uttorichten hebbt.
De Bunnsrepublik Düütschland is dorvun övertüügt, dat en extra Strukturpolitik, de dat Bruken vun
Spraken, de ünner Schutz staht, so as de Regionaalspraak Plattdüütsch, blots denn in Gang sett
warrn mütt, wenn dat kloor un düütlich nafraagt warrt un ok blots in Gegenden, woneem vele Minschen
to en Minnerheit tohöört. Verwaltensämter na de Fragen 103 un 105 bet 121 sünd de kummunalen
Gebietskörperschapen in Neddersassen. Dat höört to de ehr Opgaven, dat se dorför
sorgt, dat dat, wat de Sprakencharta as Gesetz vörschrifft, ok ümsett warrt. Man harr all Kommunen
in Neddersassen fragen müsst, wenn man vun Anfang bet Enn Antwoorten op de Fragen ut X.
harr kriegen wullt. Vunwegen den groten Opwand is dat nich maakt worrn. So is de Grundlaag för
de Antwoorten in den Fragenkomplex X. vun de Grote Anfraag nu de Veerte Staatenbericht vun de
Bunnsrepublik Düütschland vun August 2010.
Na Artikel 15 vun de Sprakencharta mööt all de Staaten, de de Sprakencharta annahmen hebbt, all
dree Johr bi den Europaraat en Bericht vörleggen. In düsse Berichten steiht binnen, wat för Aktschonen
in Gang sett worrn sünd, dat de Sprakencharta ümsett warrt. In Neddersassen liggt dat
Leit för düssen Bericht bi de Staatskanzlei; de Ressorts stüert enkelte Bidrääg dorto. Ut de Berichten
vun de Bunnslänner stellt dat Bunnsministerium för’t Innere den Staatenbericht vun de Bunnsrepublik
Düütschland tohoop. De Antwoorten op de Fragen 103, 105 bet 113 un ok 118 bet 120
sünd dorüm afschreven vun den Veerten Staatenbericht vun de Bunnsrepublik Düütschland vun
2010. Vörweg is dorop hentowiesen: Dat Neddersassisch Ministerium för’t Innere un Sport is för de
Amtsspraak tostännig. Wenn dat kloor is, köönt düsse Antwoorten op de Fragen geven warrn:
To 103:
Kiek wieder ünnen.
To 104:
Wenn de Lüüd dat wüllt, köönt se op vele Stannsämter in Neddersassen op Platt freen oder en Levenspartnerschap
grünnen.
To 105 un 106:
Platt-Snackers köönt in Neddersassen Urkunnen, de in düsse Reginaalspraak schreven sünd, vörwiesen,
dat se na dat Recht gellt. Bispelen hierför sünd: De Landkreis Heidekreis nimmt Urkunnen
in Nedderdüütsch an. De Landkreis Wittmund hett nix dorgegen, wenn plattdüütsche Urkunnen vörleggt
warrt. In de Gemeenverwalten Visbek (Landkreis Vechta) is heel un deel sekerstellt, dat plattdüütsche
Urkunnen rechtsgültig vörleggt warrn köönt. De Stadt Emden stellt, wenn dat nafraagt
warrt, seker, dat nedderdüütsche Urkunnen rechtsgültig vörleggt warrn köönt. De Gemeen Lindern
(Landkreis Ossenbrügg) lett nedderdüütsche Urkunnen gellen. Bi de Kreisverwalten in Celle nehmt


98


se Urkunnen, de op Platt opschreven sünd, an (kiek na op S. 283 f. in den Veerten Staatenbericht
vun de Bunnsrepublik Düütschland).
To 107:
Wat vun dat Recht bi de Sprakencharta ward, is direkt. Dorüm is de Lannsregeern de Menen:
Wenn dat nafraagt warrt, mütt en Schriftstück ok op Platt utstellt warrn. De Landkreis Wittmund lett
dat to, dat Schrifstücken op Platt opsett warrt. De Stadt Emden sekert to, dat Schriftstücken op Platt
opsett warrn köönt. Wenn dat nafraagt warrt, köönt in de Samtgemeend Holtriem Schriftstücken op
Platt opsett warrn, man dat hett noch nüms verlangt.
De Gemeen Wardenborg lett dat to, dat Schriftstücken op Platt opsett warrt. De Verwalten vun de
Gemeen in Lindern schrifft, wenn dat nödig is, Schriftstücken ok op Platt (kiek na op S. 285 in den
Veerten Bericht vun de Bunnsrepublik Düütschland).
To 103, 108, 109, 118 un 120:
In de Gemeen Rhauderfehn snackt vele Mitarbeiders Platt; verstahn köönt de Spraak meist all
Lüüd. Dat Nedderdüütsche warrt elkeen Dag in de Verwalten bruukt. Dat Platt mehr bruukt warrt,
dor sett sik de Plattdüütschbeopdragten för in. Jüst so löppt dat in den Landkreis Heidekreis. In de
Verwalten vun de Gemeen Ostrhauderfehn is dat normaal, dat de Reginalspraak Nedderdüütsch
Dag för Dag to hören is. Ok hier sünd Plattdüütschbeopdragte insett worrn, de sik in een Reeg mit
dat „Plattdütskbüro“ vun de Ostfreeske Landschap dorför insett, de Regionaalspraak in de Verwalten
mehr to bruken.
De Gemeen arbeit veel mit meist all de Kommunen in Oostfreesland tohoop, de Plattdüütschbeopdragte
hebbt. In’t Johr 2009 hebbt se ünner dat Leit vun de Oostfreeske Landschap - Plattdütskbüro
- de Aktschoon „Septembermaant is Plattdüütschmaant“ maakt. De Baasfro vun dat
Plattdütskbüro stimmt de Aktschonen vun de Gemenen, Städte un Landkreisen in Oostfreesland af,
in de Feller, de för dat Ümsetten vun de Sprakencharta vun Belang sünd. In de Stadt Uelzen gellt
de Regel, dat na de Charta elkeen Börgersch un elkeen Börger en „apen Ohr“ kriggt, wenn se ehr
oder he sien Begehr op Platt vördregen will. Datsülvige gellt för dat Informeren in de Verwalten un
in de Gremien vun de Stadt, de öffentlich tohoopsitt. De Landkreis Lüünborg hett siet 2001 en Beopdragten
för dat Plegen un Fasthollen an de plattdüütsche Spraak. De Samtgemeen Gellersen is
dormit inverstahn, dat in de Behörd de Regionaalspraak bruukt warrt. In den Landkreis Wittmund
snackt se in de Amtsstuven faken Platt. Dat gellt för de Mitarbeiders, man ok för de Börgerslüüd.
De Landkreis hett twee Plattdüütschbeopdragte, de dorför tostännig sünd, de plattdüütsche Spraak
„in de Amtsstuuven to behollen“. De Gemeen Friedeborg maakt al siet Johr un Dag mit bi de Aktschoon
„Plattdüütsk bi’d Arbeit“. De Mitarbeiderinnen un Mitarbeiders in’t Raathuus köönt meist all
Platt. Siet 01. 08. 2009 hett de Gemeen bavento en Plattdüütschbeopdragten. De arbeit direkt ünner
de Börgermestersch un höllt as een, de sik utkennt, Kontakt mit den Plattdüütschbeopdragten
in den Landkreis Wittmund, de Gemenen in de Naverschap un mit den Kommunalverband
Ostfreeske Landschap (Plattdütskbüro). He is ok dorför tostännig, dat de Plichten ut de Europäisch
Sprakencharta annahmen un ümsett warrt. To sien Opgaven höört sünnerlich, dorför to sorgen, dat
de nedderdüütsche Spraak Dag för Dag as Tweetspraak in de Verwalten un in’t öffentliche Leven
mehr insett un ok in de kommunalpolitsche Arbeit inbunnen warrt. Ok schall dat inricht warrn, dat
Mitarbeiders bi plattdüütsche Spraak- un Schriefkursen mitmaakt. Un de Plattdüütschbeopdragte
schall de Verwaltensämter dorto bewegen, dat se de plattdüütsche Spraak as Tweetspraak annehmt
un in jümehr dääglich Doon rinhaalt. De Gemeen Visbek fordert de Börgers dorto op, wenn
se en Amtsstuuv besöökt, Platt to snacken. Dorför gifft dat Schiller „Ick schnack platt. Du uck?“ an
de Bürodören vun de Mitarbeiderinnen un Mitarbeiders, de Platt snackt. Platt snackt se hier bi elkeen
Gelegenheit – ok mit de Lüüd in Naverämter („Doon deit Lehren!“). Veel warrt Platt ok mit junge
Lüüd snackt, vör allen ok mit de Utobildenden. Wenn de Börgermester oder sien Stellvertreder
en Reed hollen oder en Gröten afgeven schall, maakt se dat geern „op Platt“. In de Verwalten vun
de Samtgemeen Holtriem versteiht jeedeen Mitarbeider de plattdüütsche Spraak (90 % snackt ok
Platt). De Stadt Emden hett dor nix gegen, dat de plattdüütsche Spraak in de Amtsstuven bruukt
warrt, för de Stadtverwalten is de Regionaalspraak en Stück Alldag. De Mitarbeiders hebbt vun den
Plattdüütschbeopdragten de Opgaav kregen, an jümehr Kolleginnen un Kollegen dat wiedertogeven,
wat se sülvst in de Spraakkursen lehrt hebbt. So kriggt de Spraak Stütt. In de eerste Steed
dorför, dat Börgerslüüd Anregungen oder Ideen hebbt oder sik beklagen wüllt, sitt Mitarbeiderinnen


99


un Mitarbeiders, de Platt snacken un ok schrieven köönt. De Info-Zentraal is in’t Börgerbüro inricht;
dat is de eerste Steed, na de de Börgerslüüd henkaamt. Dor sitt tomeist Lüüd, de Platt snacken
köönt. Wenn de Saak dorna is, stellt sik de Stadt Emden för de Butenwelt över den Pressespreker
op Platt vör. För de Gemeen Wardenborg is dat normaal, dat Nedderdüütsch snackt warrt. Dor
sünd se dorför, Platt to snacken. Ok gifft dat dor Lüüd in’t Raathuus, mit de een Platt snacken kann.
In’t Raathuus vun de Samtgemeen Hage köönt Besökers op en Tafel nalesen: In’t Raathuus warrt
ok Platt snackt. De mehrsten vun de Mitarbeiderinnen un Mitarbeiders in de Verwalten vun de
Samtgemeen snackt Platt. De Samtgemeen hett en Plattdüütschbeopdragten bestellt un maakt so
in de Arbeitsgemeenschap vun de Oostfreesche Landschap mit. De Samtgemeen Hesel hett en
Plattdüütschbeopdragten. In’t Raathuus gifft dat Lüüd, de Platt snackt. De Stadt Schneverdingen
hett Lüüd, de Platt snackt, ok gifft dat Kursen in’t Raathuus, to’n Bispeel „Internet op Platt“. In den
Landkreis Freesland snackt de Mitarbeiders to’n Deel in de Amtsstuven Platt. Stütt kriggt de Regionaalspraak
dorvun, dat an vele Büros de Opbacker „Wi schnacken platt“ backt. Ok gifft dat hier
twee ehrenamtliche Plattdüütschbeopdragte. In de Verwalten Ostrhauderfehn gifft dat en Handvull
Mitarbeiderinnen un Mitarbeiders, de Nedderdüütsch schrieven köönt. För se un anner Mitarbeiders
sünd in’n Oktober 2009 tosamen mit de Volkshoochscholen Kursen in „Schrieven op Platt“ maakt
worrn. De Samtgemeen Hollenstedt hett in de Verwalten en Plattdüütschbeopdragte. De Gemeenverwalten
in Lindern hett nix dorgegen, dat dor Platt snackt warrt. 70 Perzent vun de Mitarbeiders
köönt dat, meist all de annern köönt dat tominnst verstahn. In de Stadtverwalten Delmenhorst gifft
dat Mitarbeiderinnen un Mitarbeiders, de Platt köönt („Noordollenborger Platt“). In de Kreisverwalten
vun den Landkreis Celle hebbt se nix gegen Platt, solang sik de, de dor mit’nanner snackt, ok
verstahn köönt. De Verwalten hett en extra Anspreekpartner för Nedderdüütsch. Ok in de Kommunen,
de to den Kreis tohöört, gifft dat an vele Steden Anspreekpartners för Plattdüütsch. De Kommunaalverwalten
vun den Landkreis Osterholt hett nix dorgegen, dat Platt snackt un schreven
warrt. In de Kreisverwalten vun den Landkreis Emsland is dat heel normaal, dat Platt bruukt warrt.
De Mitarbeiders schüllt sogoor de Spraak in den Alldag bi de Verwalten nutzen, wenn de Laag dat
verlangt oder mööglich maakt. En Plattdüütschbeopdragten hett de Landkreis Horburg för den hele
Kreis bestellt, he sitt in dat „Huus för de Gäst“ in de Samtgemeen Solthusen. In de Verwalten vun
de Samtgemeen Solthusen maakt se de Mitarbeiders Moot, mit de Börgerslüüd Plattdüütsch to
snacken. In de Gemeenverwalten vun de Gemenen, de to Solthusen tohöört, snackt se mit vele
Börgerslüüd nix anners as Plattdüütsch. Dat Mitarbeiders bi Fortbildungen in Plattdüütsch mitmaakt,
warrt genehmigt un betahlt. Plaketten un Opbackers hebbt se an de Mitarbeiderinnen un Mitarbeiders
utdeelt, dor steiht to lesen, dat se Plattdüütsch verstaht (kiek na op S. 286 - 288 in den
Veerten Bericht vun de Bunnsrepublik Düütschland).
To 110:
In de Stadt Emden warrt schriftliche Andrääg veel weniger stellt as mündliche. De Stadt Uelzen lett
siet 1999 mündliche un schriftliche Andrääg in nedderdüütsche Spraak to. In den Landkreis Heidekreis
köönt Andrääg in Nedderdüütsch stellt warrn. Wenn dat nödig is, haalt se Lüüd ran, de de
Spraak verstahn köönt. In de Samtgemeen Gellersen (Landkreis Lüünborg) köönt Lüüd, de de Regionaalspraak
Nedderdüütsch snackt, ok Andrääg in düsse Spraak stellen. In den Landkreis Wittmund
kann elkeen Börgersch un Börger ehr oder sien Anliggen mündlich oder in schreven Schrift
op Platt vördregen. In den Landkreis Friesland sünd mündliche Andrääg mööglich. In den Landkreis
Osterholt köönt mündliche un schriftliche Andrääg stellt warrn. De Gemenen Friedeborg, Visbek,
Wardenborg un Lindern, de Samtgemeen Solthusen un de Stadt Delmenhorst laat ok mündliche un
schriftliche Andrääg in nedderdüütsche Spraak to (kiek na op S. 289 in den Veerten Bericht vun de
Bunnsrepublik Düütschland).
To 111 un 112:
De Landkreis Wittmund hett al Sitten vun den Kreisdag in Nedderdüütsch afhollen. In de letzte Tiet
sünd Sitten op Platt nich mehr nafraagt worrn. Man elkeen Kreisdagsmaat un ok elkeen Börger
dröff sien Bidrag op Platt vördregen. In de Kreisdagssitten vun den Landkreis Friesland gifft dat af
un to plattdüütsche Andele. De Landkreis Horburg hett nix gegen plattdüütsche Kreisdagssitten.
Solang sik de Raatsmaten vun den Landkreis Celle alltosamen op Nedderdüütsch ünnerhollen
köönt un ok de Tohörerinnen un Tohörers Platt verstaht, gifft dat kene Bedenken gegen Raatssitten
op Nedderdüütsch. De Landkreis Osterholt hett nix dorgegen, wenn op Raatsversammeln Platt
snackt warrt. In den Landkreis Heidekreis gifft dat keen nedderdüütsche Kreisdagssitten, man in de

 

100


Gemenen, de to den Kreis tohöört, maakt se Raatssitten op Platt. Af un an sünd in den Kreisdag
vun den Landkreis Lüünborg Andrääg in twee Spraken inbröcht worrn: Hooch- un Nedderdüütsch.
In den Landkreis Staad hett de Kreisdag op sien Sitten an’n 15.10.2007 beslaten, dat se vun 2008
an eenmal in’t Johr en Kreisdagssitten op Nedderdüütsch afhollt. Dat hebbt se denn ok op Nedderdüütsch
in dat Protokoll rinschreven. Dat düsse Besluss ok ümsett warrt, dorför snackt se sik eenmal
in’t Johr af över en Punkt in den Plaan, den se den Dag afhanneln wüllt (kiek na op S. 291 in
den Veerten Bericht vun de Bunnsrepublik Düütschland).
In de Stadt Wittmund hollt se Raatssitten un Utschüss deelwies op Platt af. In de Gemeen Visbek is
dat mööglich, in en Raatssitten Platt to snacken, af un an mellt sik ok een op Platt to Woort. In de
Johren 2007/2008 hebbt se all Sitten vun den Kulturutschuss in nedderdüütsche Spraak afhollen. In
de Sitten vun den Verwaltensutschuss, dat is nich för Jan un Allemann, is Nedderdüütsch normaal.
In de Samtgemeen Holtriem maakt se Sitten op Platt. Se gaht na Hooch röver, wenn een Raatsmaat
dorbi is, de keen Platt kann. De Sitten löppt denn op Hoochdüütsch. De Raatssitten in de
Gemeen Wardenborg sünd op Nedderdüütsch. Wat se in de Gemeen Uelsen över den Deenst to
besnacken hebbt, maakt se op Platt, jüst as de Raatssitten.
In de Gemeen Ostrhauderfehn warrt in Raatssitten Nedderdüütsch snackt, wenn dor all Raatsmaten
mit inverstahn sünd. Is dor aver een mit bi, de geern na Hooch wesseln will, denn warrt Hoochdüütsch
snackt. In de Gemeen Friedeburg maakt se elkeen Johr een Raatssitten op Platt. In de Sitten
vun den Verwaltensutschuss, dat is nich för Jan un Allemann, is Nedderdüütsch normaal. In’t
Johr 2007 hett de Gemeen Visbek dat „Plattdüütsche Johr“ utricht un dorbi ok dat hele Johr över de
Sitten vun den School-, Jugend- un Kulturutschuss (blangen den Verwaltensutschuss) op Platt afhollen.
In de Stadt Delmenhorst warrt Nedderdüütsch in Raatssitten blots denn snackt, wenn een
dor na fraagt. In’n Juni 2009 hett dat in de Sitten vun den Stadtraat en Spreek- un Fraagstünn för
de Inwahners geven. En Börgersfro hett dor en Vördrag op Platt hollen. De Raatssitten in de Gemeenen
Hagermarsch un Berumbur vun de Samtgemeen Hage sünd plattdüütsch.
In de Stadt Snevern gifft dat Raatssitten op Platt, dorto ok Vörlagen, wenn wat to beraden is, un dat
Protokoll op Platt. In de Gemeen Dötlingen snackt se bi de Raatsversammeln hoochdüütsch, man
Nedderdüütsch is tolaten. Ok in de Fraagstünn för de Inwahners köönt Fragen op Platt stellt warrn.
De Antwoorten sünd denn ok op Platt. In de Samtgemeen Solthusen gifft dat jeedeen Johr en plattdüütsche
Sitten vun den Gemeenraat. In de Gemeen Lindern kann in de Sitten vun den Raat un
vun Utschüss platt snackt warrn (kiek na op S. 290 in den Veerten Bericht vun de Bunnsrepublik
Düütschland).
To 113:
In de Gemeen Wardenborg warrt in Tokunft Saken ok op Platt an de Öffentlichkeit geven. De Gemeen
Friedeborg översett amtliche Schriftstücken un wat künnig to maken is -– wenn dat nafraagt
warrt - op Platt un geeft de denn an de Öffentlichkeit (kiek na op S. 290 in den Veerten Bericht vun
de Bunnsrepublik Düütschland).
To 114:
Tallen ut de Statistik doröver, woveel kommunale Internet-Sieden op Plattdüütsch maakt sünd un
wo groot de sünd, gifft dat nich. Een kann aver seggen: Platt höört to dat Doon vun de Verwalten in
de Dörper un Gemenen mit to. Woneem dat Plattdüütsche to Huus is, gaht de Kommunen heel
sülvstverständlich un dull sülvstbewusst mit de Spraak üm. Bi den een oder annern höört Platt to
dat Stadt- oder Standoortmarketing mit to - as Deel dorvun oder as de Punkt, den dat blots hier geven
deit.
To 115:
Wat allens op Platt ünner dat Leit oder mit Stütt vun kommunale Veranstalters lopen is, hett nüms
tellt. De Lannsregeern wiest in düssen Tosamenhang liekers op ehr Antwoort op de Fragen 111. un
112.


101


To 116:
Wat genau de Mitarbeiders in de Kommunen vun de Sprakencharta weet un wat nich, kann nüms
genau seggen. Wo aver all dree Johr en Bericht to schrieven is un vele Mitarbeiders in de Kommunen
de Fragen kennt, de för den düütschen Staatenbericht wichtig sünd, is antonehmen, dat de sik
dormit utkennt oder tominnst dor wat vun weet.
To 117:
Würklich seggen kann dat nüms. Kloor is aver ok: Wat in de Sprakencharta binnensteiht, is Recht,
wat direkt gellen deit. Dat is nich nödig, en Plan optostellen, woans de Sprakencharta ümsett warrn
schall.
To 118:
De Ostfreeske Landschap - Plattdüütskbüro - hett in’n Julimaand 2008 all de Behöörden in
Oostfreesland anfraagt, wat se nich en Plattdüütschbeopdragten nömen köönt, wenn’t geiht ut de
Lüüd, de sounso al in de Verwalten dor sünd. Ok hebbt se üm en Organbesluss beden, dat de politsche
Willen ok düütlich warrt. Wat dorbi ruutkamen is, kann een nalesen in dat Informatschoonsheft
„... Doon is en Ding“. Dor staht de Plattdüütschbeopdragten in de Städte un Gemenen in
Oostfreesland för dat Johr 2011 in, op de Sieden 14/15. All tosamen sünd dat 41 Froens- un
Mannslüüd, de dor as Plattdüütschbeopdragte optellt sünd.
To 119:
De Gemenen Rhauderfehn un Ostrhauderfehn sett Personaal mit Platt in. De Gemenen gaht dorvun
ut, dat de Kommunaalverwalten sik so op de Börgers instellt un de Mitarbeiderinnen un Mitarbeiders
de Arbeit so ok beter vun de Hand geiht. De Landkreis Freesland sett düsse Plicht üm,
wenn en Mitarbeiderin oder Mitarbeider dat wünscht un so’n Steed free is. Wenn Mitarbeiderinnen
un Mitarbeiders dat wünscht un wenn dat bruukt warrt, sett de Gemeenverwalten Friedeborg jüm
op Steden, wo dat goot oder nödig is, dat een Platt kann. De Stadt Cuxhaven maakt dat mööglich,
wenn Mitarbeiders in den öffentlichen Deenst geern op en Feld arbeit, wo Platt bruukt warrt (kiek na
op S. 295 f. vun den Veerten Bericht vun de Bunnsrepublik Düütschland).
To 120:
Kiek na bi de Antwoorten op de Fragen 103, 108, 109 un 118.
To 121:
Tallen gifft dat nich, un annerswat is ok nich bekannt.
To 122:
De Fraag geiht trüch op Artikel 10 vun de Europäisch Charta för Regionaal- oder Minnerheitenspraken.
In Afsatz 2 vun Artikel 10 steiht binnen, de Lidmaatstaaten schüllt in Gegenden, wo
Regionaal- oder Minnerheitenspraken bruukt warrt, de Sprekers de Mööglichkeiten geven, dat se
jümehr Dokumenten un Anfragen in de Regionaal- oder Minnerheitenspraak in Wöör bringt. Düsse
Plicht geiht blots öörtliche un regionale Ämter an. So as de Europäisch Raat dat fastleggt hett, sünd
„regionale Ämter“ so’n Ämter, de för dat Verwalten in Regionen tostännig sünd. Düt Woort gifft dat
nich in’t europäisch un ok nich in’t bunnsdüütsche Recht. Regionen sünd ünner de Ebene vun de
Natschoon so’n allgemene Gebietskörperschapen, de sik sülvst verwalten dröfft. De Bunnslänner
sünd inricht as Gebietskörperschapen mit jümehr egen Verfaten, Parlamenten un Regeern. So
sünd na de Sprakencharta de Behörden vun den Bund jüst as de vun de Länner natschonale Behörden
un kene regionalen Ämter.
De Ämter, de as Bispelen opföhrt sünd (Finanzamt un Regeernsvertreden), sünd dorna as Lannsämter
kene Ämter, för de Plichten ut Artikel 10 vun de Sprakencharta gellt. Dat Dokumenten un
Anfragen op Plattdüütsch an düsse Ämter in Neddersassen geven warrt, steiht gor nich op’n Plaan.
Wo in’t hele Land desülvigen Formularen un Vördrucken bruukt warrt, gifft de Zentrale Formularservicesteed
vun’t Land Neddersassen so’n Ünnerlagen ok blots op Hoochdüütsch ruut. De Regeernsvertreden
as Referaatsgrupp vun dat MI ahn egen Amtscharakter nehmt Hoheitsopgaven
blots noch in dat Feld vun de Stiftungsopsicht un Ruumorden wohr. Dat hangt dormit tohoop, dat


102


Phase 3 vun dat Moderniseren vun de Verwalten afslaten is. Andrääg, so as jeedeen se kennt, gifft
dat dor meist gor nich. Wenn sik nu doch mal een mit en Fraag op Plattdüütsch dorhen wennen
deit, kunnen de Mitarbeiders in de Regeernsvertreden Ollenborg de Saak ok bearbeiden. So’n Fall
is dor aver noch nich op’n Disch kamen, solang as dat de Regeernsvertreden geven deit.
De Regel, dat de Amtsspraak Düütsch is un so tominnst allens in schreven Schrift op Hoochdüütsch
is, gellt för all de Deenststeden in dat Geschäftsfeld vun dat MI. Vun dorher mööt schriftliche
Andrääg ok op Hoochdüütsch stellt warrn. Wenn mit staatliche Organisatschonen wat mündlich
verhannelt warrt, kümmt je na de Regionen un de Lüüd, de dor mit’nanner to doon hebbt, jümmers
mal wedder ok dat Plattdüütsche in’t Speel. Dat gellt eerstmal för so’n Delen vun de staatliche Organisatschoon,
de vör Oort veel mit de Börgerslüüd to doon hebbt, so as de Polizei. Jüst op’t Land
is dat normale Mit’nanner op Plattdüütsch wichtig. Nich toletzt geiht dat dorbi üm Vertroon. Ok anner
Ämter in’t Geschäftsfeld vun dat MI hebbt Mitarbeiders, de Plattdüütsch köönt un de dat ok
snackt, wenn de Laag dorna is.
To 123:
Na § 184 Satz 1 vun dat Gerichtverfatengesetz is de Gerichtsspraak Düütsch. Plattdüütsch is na
düsse Vörschrift „düütsch“, wenn all, de vör Gericht en Rull speelt, Plattdüütsch köönt. Dat gellt jüst
so ok för all de anneren Volksspraken as Freesch un för all de düütschen Dialekten.
XI. Dat Plattdüütsche as Spraak, de as Regionaalspraak acht warrt
To 124:
So as dat bet vundaag bekannt is, gifft dat keen Versöök, de över de Regionen ruutgeiht un wo
mehrere Partners mitmaakt, dorför, dat een plattdüütsche Schriefwies dörsett warrt. Man dat gifft
överregionale Standards, de aber nich verbindlich sünd. Vörnweg sünd dor de „Regeln na Saß“,
denn de „Lübecker“, „Hamborger“ un „Loccumer“ Richtlinien. För dat oostfreeske Platt gifft dat ok
en egen Regelwark (Richtlinien för Oostfreesland). De „Bremer Schriefwies“ hett sik nich dörsett.
Opstunns hett sik nüms vörnahmen, de ünnerscheedlichen Oorten vun dat Plattdüütsche ünner en
Schriftspraak mit en Regelwark, dat överall gellt, tosamentobringen. Dat sünd jüst de velen Ünnerscheden,
dat jeedeen Region anners klingt, de dat Plattdüütsche to en heel besünner Spraak
maakt. In plattdüütsche Wöörböker steiht bi een Woort meist ok de Gegend mit bi, woneem dat to
hören is.
To 125:
Dat Studium vun de nedderdüütsche Philologie steiht an de noorddüütschen Universitäten meist in
Tosamenhang mit en Swoorpunktmodell oder dat löppt as Integratschoonsmodell binnen dat Germanistikstudium.
Grötter warrn schall de Tall vun de Schoolmesters, de sülvst Platt köönt, dat se
nich blots över de Spraak ünnerrichten köönt, man ok in de Spraak. Dat gellt nich blots för den
Düütschünnerricht, nee, ok för dat Konzept vun den bilingualen Ünnerricht oder de Immersion.
Wenn Nedderdüütsch-Andelen in de Utbildung vun Schoolmesters binnen sünd, as an de Universität
Ollenborg, sünd ok Standards mööglich för dat Utgestalten vun Ünnerricht. Dat lett, as weer dat
nödig, ok för Neddersassen över de Regionen ruut dat aftostimmen, wat genau in den Ünnerricht
maakt warrt. Hierför arbeit mittewiel en Arbeitsgrupp vun Hoochschoollehrers an en Konzept för en
„dezentraal Zertifikaat Nedderdüütsch“. In den Bildungsopdrag vun de Scholen in Neddersassen
schall ok in de tokamen Johren mehr un mehr de Region bavenan stahn. Dat Schoolmesters, de
mit en Tüügnis, as dat dat in Ollenborg geven deit, nawiesen köönt, dat se sik mit en Regionaaloder
Minnerheitenspraak utkennt, betere Schangsen hebbt, dat se instellt warrt, höört mit to den
Plaan.
To 126:
De Spraakwetenschap seggt: Dialekten sünd Afoorten vun en Spraak. Dat Woort „Regionaalspraak“
gifft dat in de Spraakwetenschap un ok bi de Juristen - un to’n Deel is datsülvige
meent. Dat is en Spraak, de in en Gegend, de keen extra Staat is, blangen en Standardspraak
bruukt warrt. Ut Sicht vun de Spraakwetenschap is Nedderdüütsch keen Afoort vun dat Hoochdüütsche
(as anners de Dialekten), man en Spraak för sik, to de de Juristen seggt hebbt: Dat is en Re


103


gionaalspraak. Dat Woort „Dialekt“ kümmt dorgegen ut dat Greeksche un bedütt sowat as
„mit’nanner snacken“. In’t Düütsche seggt een ok faken „Mundoort“ dorto. Bi den Dialekt is de
Utspraak anners as in’t Hoochdüütsche, ok Grammatik un Wöör sünd anners. De Akzent wiest
blots op en anner Utspraak. Wenn een op de Spraaklandschap kieken deit, sünd Dialekten de lüttsten
Delen vun dat, wat de Gesamtspraak utmaakt. Vun den, de Dialekt snackt, weet se faken al in’t
Naverdörp, dat he dor nich to Huus is. Spraak un Dialekt seggt dor wat över, woneem de Minschen
herkaamt. De Regionaalspraak Nedderdüütsch gifft dat in ünnerscheedliche Oorten. Mit en Regionaalspraak
reckt een kloor wieder as mit en Dialekt. Nedderdüütsch is de eenzigste Spraak in
Düütschland, de na de Europäisch Charta för Regionaal- oder Minnerheitenspraken as Regionalspraak
gellt. In Düütschland warrt dat Plattdüütsche in Neddersassen un bavento in söven
Bunnslänner mehr (Bremen, Hamborg, Mekelnborg-Vörpommern, Schleswig-Holsteen, Brannenborg,
Nordrhein-Westfalen und Sassen-Anholt) snackt.
To 127:
Linguisten seggt: Opstunns gifft dat nich weniger as 6.000 Spraken op de Welt - mit dorbi ok vele
„lütte Spraken“. Mit dat Globaliseren geiht dat mehr un mehr bargdaal mit de lütten Spraken, för vele
süht dat leeg ut. Spraakwetenschaplers meent, dat üm un bi een Spraak vun dree starft. Dorüm
kümmert sik de Vereente Natschonen un de Europäisch Union mehr un mehr dorüm, dat de Spraken,
de in de Kniep sünd, Schuul kriegt. Vör allen kiekt se op de lütten Spraken. Dat de Minschen
in de Region un in de Dörper anners snackt, gellt as wat, dat Identität gifft un as Stück Kultur, dat
Gewicht hett. Ok wenn de Minschen vun’t Kinneröller an mehrere Spraken snackt, gellt dat mehr un
mehr as Vördeel. Mehr as 98 Perzent vun de 6.000 Spraken, de dat op de Welt gifft, sünd Regionaal-
oder Minnerheitenspraken. Blangen de Verkehrsspraak snackt vele Lüüd so’n Spraken, de
aver för de Politik un de Weertschap meist nix bedüden doot.
Vun de Kultur her sünd Regionaal- oder Minnerheitenspraken liekers wat heel Besünners. Un dorüm
is ok wichtig, dat se schützt warrt. Dat maakt de Europäisch Charta för Regionaal- oder Minnerheitenspraken.
Dat Land Neddersassen hett en Reeg Artikeln ut de Sprakencharta ünnerschreven
un steiht to de Plichten, de dormit tosamenhangt. Op wat dat bi de Charta ankümmt, dat is, dat
de rechtliche Sicht op de Regionaal- oder Minnerheitenspraken veel beter worrn is.
Överall in’t öffentliche Leven is dat mit dat Plattdüütsche en goot Stück na vörn gahn. Platt gifft dat
nu nich mehr blots in’t private un kulturelle Leven, nee, Platt is vun’n Grundsatz her ok in Saken
vun dat Zivil-, Straaf- un Verwaltensrecht mööglich. Dat dat schafft worrn is, geiht direkt op de Europäisch
Sprakencharta trüch. De Sprakencharta helpt dorbi, Nedderdüütsch as Spraak to achten,
de vun een Generatschoon an de anner wiedergeven un de starker maakt warrt.
XII. De plattdüütsche Spraak gifft Identität
To 128:
Wenn een över ganz Noorddüütschland kickt, hett de nedderdüütsche Sprakenlandschap heel vele
Klören. Dat gifft Gegenden, wo de Dialekten vun Dörp to Dörp anners sünd. Jüst so vele Sieden
gifft dat bi den Versöök, sik dorför intosetten, dat de Spraak in de Region wiederleeft. So kann een
de nedderdüütschen Dialekten in Neddersassen in veer Dialektgruppen opdelen. Vör allen an de
Kanten sünd ok de nedderdüütschen Dialekten ut de Naverlänner stark. In’t Wendland gifft dat al
klore Anteken vun dat Oostnedderdüütsche, wat in Mekelnborg-Vörpommern snackt warrt. In’n
Süüdoosten gifft dat den oostfäälschen Dialekt, in Ossenbrügg un in den süüdlichen Landkreis Ossenbrügg
warrt Westfäälsch snackt. In de anner Delen vun Neddersassen snackt de Lüüd Noordneddersassisch,
dat is de Oort, de an’n mehrsten bruukt warrt, man ok hierför gifft dat en Reeg Dialekten.
Plattdüütsch höört sik faken vun Dörp to Dörp anners an, dor hett sik keen Standard opboot.
Wat an Egenoorten in de Region dor is, hett sik nich an’nanner angleken, ok de Staat hett sik dor
nich rinmengeleert. En extra Stellung nimmt dat oostfreesche Plattdüütsch in, wo een noch de freesche
Spraak ruutkennen kann. In den Landkreis Cloppenburg liggt de Gemeen Saterland. Hier
snackt se de saterfreesche Spraak, dat is de lüttste Spraakminnerheit in Düütschland.


104


De Imagekampagne „Platt is cool“ is en Akschoon, bi de sik enige Organisatschonen tosamenfunnen
hebbt: Landschappen un Landschapsverbänn in Neddersassen, de Plattdüütsch Stiftung Neddersassen,
dat Institut för nedderdüütsche Spraak, de Lannsschoolbehöörd un dat Neddersassisch
Kultusministerium. Mit sien Postkoorten (man ok mit de Posters un Anstekers) wiest „Platt is cool“
op de verscheden Oorten vun’t Plattdüütsche hen. Ünnerstütt un vörstellt warrt dor to’n Bispeel de
Dialekten ut dat Bruunswiker Land, dat Elv-Werser-Dreeeck, dat Emsland, ut Lüünborg/Uelzen, Ollenborg-
Noord, Ollenborg-Süüd, Ostfreesland un ut dat Werser-Hunte-Rebeet. Mit dat, wat se
maakt, geiht düsse Verbund vör allen op junge Lüüd daal. As Deel vun „Platt is cool“ hett in'n August
un September 2010 de Band „De Fofftig Penns“ (plattdüütschen Elektro-Hip-Hop) in mehrere
Scholen in Neddersassen Musik maakt. Mit so’n junge Bands kriggt dat Plattdüütsche den Dreih
hen na de nee’en Medien (Internet, Fernsehn) un wennt sik an anner Gruppen (de jungen Lüüd) as
Tokiekers, Tohörers un Mitmakers.
To 129:
Neddersassen is en Flächenland. Op dat grote Stück Land wiest de ünnerscheedlichen Oorten to
snacken, dat dat in de Sprakenlandschap vele Soorten vun Kultur geven deit. De nedderdüütsche
Spraak drückt för vele Lüüd in Neddersassen heel besünners de regionale Identität un dat egen
Herkamen ut. Heimat un Spraak warrt faken tohoop dacht. Dat Plattdüütsche in’t Wangerland
(Kreis Freesland) is kloor anners as dat Dammer Platt (Landkreis Vechta). Vele Heimatverene
hebbt (meist tosamen mit de Universitäten in de Gegend) en plattdüütsch Wöörbook för jümehr
Region ruutgeven (Bispeel: „Ollenborger Münsterland. Use Wörbauk“ Plattdeutsches Wörterbuch,
Heimatbund für das Oldenburger Münsterland 2009). Wenn düsse Oort vun regionale un kulturelle
Identität bibehollen warrn schall, is dat wichtig, dat de Minschen in de Regionen jümehr Spraak un
jümehr Dialekt kennt un ok snackt. Schall aver dat Plattdüütsche in de School en faste Steed kriegen,
denn gifft dat keen annern Weg, as dat över en plattdüütsche Schriefwies för all snackt warrt.
In de Spraakwetenschap sünd se al dorbi un diskereert doröver, wat mööglich is un wat nich. Dat
Standardwark „Niederdeutsche Grammatik“ seggt to düssen Punkt: „Obwohl die Grammatik keine
Normierung des Niederdeutschen beabsichtigt, kann sie gleichwohl in diese Richtung wirken. Eine
derartige Wirkung wird von den Verfassern in Kauf genommen, sofern sie die Eigenständigkeit des
Niederdeutschen stabilisiert“ (S. 22).
To 130:
De nedderdüütsche Spraak höört to de Grundelementen vun de neddersassisch Identität mit to. Mit
dat Plegen vun Traditschonen un ok mit nee’e Projekten, de in de Tokunft wiest, is dat to schaffen,
dat düt Profil utboot warrt. De Idee, dat Spraak un Heimat to desülvige Saak höört, wiest de MInschen,
woneem se to Huus sünd un bringt för de Minschen in Neddersassen en Mehr an Levensqualität.
Wenn Projekten in överregionale plattdüütsche Nettwarken tosamenfaat warrt, kann Plattdüütsch
nich blots in’t kulturelle Leven de Idee in de Welt geven, dat de Minschen geern in Neddersassen
sünd un dat dat Land en Barg leisten kann. Ok in den Tourismus kriggt Plattdüütsch mehr
un mehr Gewicht un warrt so to en Weertschapsfaktor för dat Kultur- un Ferienland Neddersassen.
Ok düt Johr wüllt vele enkelte Lüüd, Familien un Gruppen Urlaub in Neddersassen maken. Üm un
bi 12,4 Millionen Frömde sünd hier 2010 över Nacht bleven. So steiht de Noordsee mit ehr Küstenregion
un de Inseln as Urlaubsgegend bi de Düütschen, na Bayern, an Nummer twee.
Wenn Nettwarken twüschen de Landschappen un Landschapsverbännen in Neddersassen knütt
warrt, as bi de AG „Platt is cool“, bi „PLATTart“ un bi „Plattsounds“, denn bünnelt se de Kraft op
moderne Oort, un ünner’n Streek kummt dor blots wat Goots bi ruut. De Minschen seht gode Sieden
an de plattdüütsche Spraak, un dat kann ok op Neddersassen affarven. Plattdüütsch weer un
is en Deel de neddersassisch Identität.
XIII. De plattdüütsche Spraak as Kulturgoot bewohren
To 131:
De Universität Ollenborg kümmert sik ut de Sicht vun de Wetenschap ok dorüm, de nedderdüütsche
Spraak to erhollen. Ünner dat Leit vun Professor Peters deit se dat ok mit düsse Projekten,
Böker, Artikel un Dagfohrten:


105


Projekten:
– Dree Kinneruniversitäten 2009 un 2010 (September).
– Twee Workshops an de Juniorakademie Bad Bederkesa för Schölerinnen un Schölers ut de
Klassen 7-10 ut neddersassische Scholen.
– Mennigeen populärwetenschaplichen Vördrag, Interviews in Zeitung, Radio un Fernsehn un ok
en Talkshow to dat Thema ‘Plattdüütsch’.
– Övereenkamen mit den Generalintendant Markus Müller un de Dramaturgin för dat nedderdüütsche
Schauspeel Cornelia Ehlers doröver, dat de Universität Ollenborg mit ehren Swoorpunkt
Nedderdüütsch un dat Ollenborger Staatstheater op Duer tosamenarbeiden warrt.
– Projekt „Immersionsunterricht Niederdeutsch am Gymnasium Warstade-Hemmoor“ (ut de Sicht
vun de Wetenschap).
– Projekt „Interaktion zwischen Segmentstruktur und Silbenstruktur im Niederdeutschen“.
– Projekt „Prosodische und lautliche Variation im Saterland: Saterfriesisch, Niederdeutsch und
Hochdeutsch“.
– Dokumentatschoon: „Erwerb des Schallarchivs von Pyt Kramer zum Saterfriesischen“ mit mehr
as 200 Toonbandopnahmen (Februar 2008).
– Projekt „Laiengestützte Tondokumentation von Regional- und Minderheitensprachen“ (siet
2009).
Publikatschonen:
Sammelband:
– Peters, Jörg/Diekmann-Dröge, Gabriele (2010) (Hg.). 10 Jahre Europäische Sprachencharta in
Niedersachsen. Symposium an der Carl von Ossietzky Universität Oldenburg am 4. September
2009. Oldenburg: Isensee Verlag.
Opsätz:
– Berg, Kristian (2008). „Grammatische Funktionen im heutigen Niederdeutsch. Positionsbestimmung
zwischen Englisch und Hochdeutsch“. Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung
133, 145-158.
– Berg, Kristian (2010). Rezension von: Ursula Bredel: Die Interpunktion des Deutschen. Written
Language and Literacy 13, 290-293.
– Diekmann-Dröge, Gabriele (2007). „Nedderdüütsch an de Universität“. In: Spiegelsplitter -
Speegelsplitter - Speigelsplitter. Oldenburg: Isensee Verlag.
– Diekmann-Dröge, Gabriele (2007). „Oldenburg in den 'Mitteilungen aus dem Quickborn' von
1907 bis 1957“. In: Festschrift 100 Jahre Zeitschrift „Quickborn“. Hamburg 2007, 104-132.
– Peters, Jörg (2010). „Tonal variation of West Germanic languages“. In T. Stolz, E. Ruigendijk &
J. Trabant (eds.), Linguistik im Nordwesten. Beiträge zum 1. Nordwestdeutschen Linguistischen
Kolloquium, 2008, Bremen, 10.-11. Oktober 2008. Bochum: Brockmeyer, 79-102.
– Peters, Jörg (2009). Rezension von Dieter Willenborg und Erich Willenborg (2008), Lohner
Platt. Wörterbuch, Lohne: Heimatverein Lohne, 475.
– Peters, Jörg (2009). „Brauchen wir ein Fach Niederdeutsch?“. In C. Nath (Hg.), Mehrsprachiges
Ostfriesland. Oll’ Mai Symposium 2009, 16. Mai 2009, Emden, 52-61.
– Peters, Jörg (2009). „Zur Lage des Niederdeutschen aus soziolinguistischer Sicht“. De Kennung
32, 54-58.
– Peters, Jörg (2010). „Einführung: 10 Jahre Europäische Sprachencharta in Niedersachsen“. In
J. Peters & G. Diekmann-Dröge (Hg.). 10 Jahre Europäische Sprachencharta in Niedersachsen.
Oldenburg: Isensee Verlag, 9-11.
– Peters, Jörg (2010). „Niederdeutsch und Saterfriesisch an niedersächsischen Universitäten:
Forschung“. In J. Peters & G. Diekmann-Dröge (Hg.). 10 Jahre Europäische Sprachencharta in
Niedersachsen. Oldenburg: Isensee Verlag, 87-92.

 


106


– Peters, Jörg (2010). Intonation des Niederdeutschen. Eine Untersuchung zu Weener (Rheiderland).
Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung 133, 105-140.
– Peters, Jörg & Michalsky. Intonation of Dutch Low Saxon, German Low Saxon, and High German
in the Dutch-German border area. Kümmt ruut, översett in’t Nedderlandsche, in Internationale
Neerlandistiek 2011.
Dagfohrten:
– Organisatschooon vun dat Symposium „10 Jahre Europäische Sprachencharta für Regionaloder
Minderheitensprachen in Niedersachsen“ (mit Gabriele Diekmann-Dröge). Universität Oldenburg,
4. September 2009. Veranstalter: Universität Ollenborg tosamen mit den Neddersassischen
Heimatbund, de Ollenborgsche Landschap un de Oostfreeske Landschap.
– Organisatschoon vun de 123. Jahrestagung vun den „Verein für niederdeutsche Sprachforschung“
an de Universität Ollenborg 2011 tosamen mit den Vörstand vun den Spraakvereen.
To 132:
Bet nu is al en ganzen Barg in Gang sett worrn, de nedderdüütsche Spraak to erhollen un to stütten.
Ok in Tokunft geiht dat dorüm, de Spraak Schuul to geven un ehr to plegen. Hier kann de Politik
man dat Ümfeld för en Spraak beter maken, dat de Spraak wiederleeft, dor mööt de Sprekers
sülvst för sorgen. De plattdüütsche Spraak drückt de Kultur in Neddersassen ut. So’n Kulturgoot to
bewohren, dat mütt jeedeen Generatschoon för sik nee regeln. Dat Land Neddersassen nimmt ok
in tokamen Tieden düsse Opgaav an. Wichtig is, mit de Initiativen, Nettwarken un Projekten to arbeiden,
de al dor sünd, un dorför to sorgen, dat se op Duer anslaat. Dor höört mit to, Platt an junge
Lüüd wiedertogeven.
Blots en Spraak, de vundaag un morgen ok vun Kinner un junge Lüüd snackt warrt, kann in Tokunft
överleven. Projekten so as „Platt is cool“, de Bandwettstriet „Plattsounds“ un dat Festival „PLATTart“
höört dorto, man ok de Leeswettstriet helpt mit, wenn dat dorüm geiht, de plattdüütsche Spraak
to bewohren. Mit so’n Projekten wiest sik dat Plattdüütsche as en Spraak, de för de Tokunft döggt
un allens utdrücken kann. Dat Projekt „Plattsounds - Plattdüütsch Bandfestival“ vun dat Land Neddersassen
un de Ollenborgsche Landschap is en regionalen, plattdüütschen Musikwettstriet för
junge Musikers (meist Schölerbands un Bands mit junge utwussen Lüüd). Dat Festival is en nee’en
Weg, dat junge Minschen na dat Plattdüütsche henkiekt. Tohoop arbeiden doot se mit de AG „Platt
is cool“, wo welk vun de Landschappen un Landschapsverbänn mit binnen sitt. Wat en nich so faken
to sehn kriggt, is de „Warksteed“ op de Internetsieden vun „Plattsounds“. Hier kann een noch
an sien Bidrag för den Wettstriet warken. Dor gifft dat Hölp bi’t Översetten vun so’n Leedtexten, de
eerst in en anner Spraak as Plattdüütsch opschreven worrn sünd.
To 133:
2006 hett dat Neddersassische Ministerium för Wetenschap un Kultur mitholpen, de „Neddersassisch
Verfaten“ ruuttogeven. Mit de „Neddersassisch Verfaten“ op Platt maakt de Lannsregeern
kloor, wat se vun dat Plattdüütsche in Neddersassen hollt. Se steiht in för de Idee vun Tweesprakigkeit.
To 134:
Bavenan steiht dat Feld Linguistische Pragmatik un Soziolinguistik/Nedderdüütsch an dat Institut
för Germanistik vun de Universität Ollenborg. Bavento warrt an dat „Neddersassisch Wöörbook“ an
dat Institut för Histoorsche Lannsforschung vun de Universität Göttingen arbeit. Un ok dat INS -–
Institut för nedderdüütsche Spraak e. V. -, düsse Steed kriggt ehr Geld vun de Bunnslänner Bremen,
Hamborg, Neddersassen un Schleswig-Holsteen, höört to de wichtigen Steden in de Spraakwetenschap
mit to, de för dat Plattdüütsche arbeiden doot.

 


107


XIV. De Geschicht vun de plattdüütsche Spraak
To 135:
De Lannsregeern meent: Dat Plattdüütsche harr sien gröttste Tiet, as dat de Hanse geef, as Spraak
vun den Welthannel un dat normale Geschäftsleven. Op den Weg hen na en moderne un industrielle
Gesellschap is dat Plattdüütsche mehr un mehr an de Kant schaven worrn. Naholpen hebbt ok
de Reformatschoon un dat dat Hoochdüütsche in de Tiet vun Süden her na den Noorden kamen is.
De hööfsche Kultur in den Süden mit de hoochdüütsche Spraak hebbt de Börgers in de noorddüütschen
Städte as Vörbild ankeken. Dorvun hett Plattdüütsch as Spraak vun den Alldag noch mehr
an Gewicht verloren. Vele hebbt Platt minnachtig ankeken. In’t 16. un 17. Johrhunnert hett de
Schriftspraak vun Platt na Hooch wesselt, in’t 19. un 20. Johrhunnert sünd de meisten Lüüd denn
ok bi’t Snacken vun Platt na Hooch rövergahn. In de Städte weer an’n Anfang vun’t 19. Johrhunnert
blots noch wenig Platt to hören. Op’t Land hebbt de Lüüd dat namaakt, dat Vörbild vun de Industrie
un dat Leven in de Städte weer to groot. Hoochdüütsch hebbt se in de Tiet vun de Preußsche Verfaten
1848 to de Amtsspraak maakt. Man dormit hebbt se blots den Wessel in de Spraak amtlich
fastschreven, de al dör weer.
In’t 19. Johrhunnert hett de Gesellschap un de Weertschap en anner Gesicht kregen. Wo fröher
faste Spraakgruppen tohoop weern, hett sik dat oplööst. So kennt dat Plattdüütsche för vele technischen
Instrumenten oder Saken keen Woort. Faken haalt een denn dat hoochdüütsche Woort oder
en Woort ut dat Engelsche in de Spraak rin. Man dat is ok in’t Hoochdüütsche begäng (so bi „Handy“,
„E-Mail“ usw.). De Minschen köönt un mööt sik in de Industrie-Gesellschap mehr bewegen, de
Firmen hebbt jümehr Lüüd ok ut Gegenden haalt, woneem nüms Platt snackt, un mehr un mehr
Minschen sünd na de Stadt hentrocken. Dat allens hett dat mit sik bröcht, dat Platt ok ut de private
Welt mehr un mehr ruutdrängt worrn is. Ok mehr Staat un Bürokratie un de Kraft vun de Massenmedien,
de blots op Hoochdüütsch utricht sünd: all düsse Punkten hebbt in’t 20. Johrhunnert jümehrn
Andeel doran hatt, dat de Spraak weniger worrn is. Dat hett sien Tiet duert, man Platt geiht
trüch, in’t Alldagsleven, in de Wetenschap, de School un in de Politik. Veel is ok na den Tweten
Weltkrieg op’n Kopp stellt worrn un en Barg Lüüd sünd in’t Land rinkamen. Ok dat hett allens sien
Andeel doran, dat Plattdüütsch an de Kant drückt worrn is.
In de Mitt vun’t 20. Johrhunnert hebbt vele Börgerslüüd meent, Platt weer en Nadeel, wenn de Kinner
(in de School oder in’t Berufsleven) na vörn kamen wullen. So is en hele Generatschoon mit Afsicht
vun de plattdüütsche Spraak afhollen worrn. Eerst gegen dat Enn vun’t 20. Johrhunnert hebbt
de Lüüd mitkregen: Wenn een in fröhe Johren al mehrere Spraken kann, denn is dat goot dorför,
woans sik dat Kind entwickeln deit. De Wetenschap hett forscht un ruutfunnen: Bi Kinner, de mit
twee Spraken opwasst, sünd de Transferleistungen in de Hirnstruktur beter. Ok is Plattdüütsch vun
de Spraakgeschicht her teemlich eng mit de engelsche Spraak verwandt. Hier liggt also ok en Vördeel
bi’t Lehren. Man mit de Spraak is dat nich egaalweg bargdaal gahn, dat hett ok jümmers welk
geven, de gegenstüert hebbt. An’t Enn vun’t 18. Johrhunnert hett de Wetenschap dat Volk wedder
entdeckt, ok de Spraak vun’t Volk un de Kultur, de dormit tosamenhangt. Vör allen mit de Heimatbewegung
in’t 19. Johrhunnert sünd so de plattdüütsche Theaterlandschap un de Volksbühnen in
Gang kamen, un ok en plattdüütsche Literaturlandschap keem wedder vör Tüüch. Schrievers as
Klaus Groth, Fritz Reuter un later ok Thomas Mann hebbt sehn, wat för’n Weert düsse Spraak hett,
un se hebbt dor jümehr Andeel an, dat Platt in de Literatur wedder opleven dee. In de 1960er Johren
hett de Spoorkassenstiftung dat „Plattdüütsche Wettlesen“ in Gang bröcht. So versöökt de
Scholen dor en P vörtosetten, dat Platt weniger un weniger warrt. Dat Tosamenspeel vun Plattdüütsch
un Literatur schall de Schölerinnen un Schölers för de Spraak un för de Bildung instimmen.
De Weert för de Kultur un dat dor ok regionale Identität mit anhangt, is as Kraft vun de Spraak
ruutstellt worrn. Siet 1999 gellt de Sprakencharta för Regional- oder Minnerheitenspraken. Dat
Land Neddersassen hett dormit kloor un düütlich künnig maakt: De Staat gifft düsse Spraak Schuul.
De heel nee’en Platt-Projekten as „Platt is cool“ un „Plattsounds“ kümmert sik vör allen üm Platt in
de School un bi junge Lüüd. Nee’e Wegen, de ok över de olen Nettwarken ruutgaht, söcht „Plattsounds“,
dat över nee’e Medien (Internet) löppt. Wenn Platt mit moderne Musik verknütt warrt, denn
kann dat helpen, dat de Spraak wedder mehr vun junge Minschen annahmen warrt. Ok is dat INS
bi facebook mit bi. Soziale Nettwarken speelt jüst bi junge Lüüd en wichtige Rull, dorüm finnt sik dor
ok jümmers mehr Lüüd, de dat Plattdüütsche mit anschuven wüllt.


108


To 136:
De Lannsregeern süht dat so: In’t Middelöller is Plattdüütsch to de Spraak worrn, de över den helen
Weertschapsruum vun de Hanse weggüng. Se hebbt Platt nich blots snackt, nee, se hebbt dat ok
schreven. In dat 16. Johrhunnert is dat eerste Mal dat Woort „Plattdüütsch“ bruukt worrn. Düt Woort
betekent nich de Spraak vun dat „platte Land“. Man dat wies op en Spraak, in de de Minschen so
snacken kunnen: „düütlich, kloor to verstahn, free ruut“. In de Wetenenschap vun de nedderdüütsche
Spraak hett sik siet Jacob Grimm (1785-1863) dat Woort „Middelnedderdüütsch“ dörsett, dat
gellt för en Reeg vun verwandte, regionale Schriefspraken in de Tiet. „Middelnedderdüütsch“ heet
de Spraak ut dat 13. Johrhunnert bet to dat 16./17. Johrhunnert. As de noorddüütsche Hanse ehr
beste Tiet harr (so 1350-1550), stünn ok dat Middelnedderdüütsche op best dor. De Minschen
hebbt in düsse Spraak snackt un schreven, un dat in all Feller vun’t Leven (Recht, Hannel, Diplomatie
un anner Saken). Vun dat 16. Johrhunnert op an hett sik denn dat Hoochdüütsche vun Süden
na Noorden utbreedt. In de högeren Schichten vun de Gesellschap hebbt se toeerst dat Hoochdüütsche
övernahmen, eerst in de Schrift.
Nu harr de Noorden twee Spraken. Platt is hendrückt worrn na Familie un Naverschap. In de Hansetiet
weer Platt mehr as en mündlichen Dialekt, dat weer ok de Spraak vun den Alldag, den Hannel
un de schreven Schrift. Verdrääg, Gesetzen, Verhandlungen - allens hebbt se plattdüütsch
opschreven. De rieken Hansekooplüüd weern veel op Reisen und hebbt mit vele Gegenden Hannel
dreven. Ok dorvun hett de Spraak Kraft kregen. Ok in de Kontoren in anner Länner (so in Venedig)
weer Plattdüütsch to hören. Över Johrhunnerte weer Plattdüütsch in Noorddüütschland de Spraak
Nummer Een. Latiensch weer de Spraak vun de Gelehrten un weer lang nich so stark as dat Plattdüütsche.
Plattdüütsch weer also op den Weg to en egen Standardspraak. Man as dat mit de Hanse
in’t 16. Johrhunnert to Enn güng, hett Noorddüütschland siene Macht in Weertschap un Politik
verloren, un Plattdüütsch is wedder en Spraak worrn, de an den Oort anbunnen is. De letzte Hansedag
weer 1664, achteran is de plattdüütsche Spraak afsackt to en Regionaalspraak.
XV. Wat uns mit uns Navers verbinnen deit
To 137:
Dat Tosamenarbeiden över den Grenzen weg mit de Nedderlannen stütt de Lannsregeern, indem
dat an Scholen in Neddersassen dicht bi de Grenz de nedderlandsche Spraak ünnerricht warrt. Ok
arbeit dat Land tohoop mit Steden in de Regeern in de Nedderlannen, wenn dat dorüm geiht, wat
för dat Hoochdüütsche an Scholen in de Nedderlannen to doon. För de plattdüütsche Spraak warrt
ok wat maakt, t. B. an Berufsbillen Scholen in Neddersassen dicht bi de Grenz. Man de Lannsregeern
kann dor nix över seggen, wat düsse Kontakten mehr worrn sünd oder wat de Kontakten dör
dat Anschuven mehr worrn sünd. Ok wenn vele Lüüd dat meent: Platt un dat (Hooch-
)Nedderlandsch staht gor nich so dich bi’nanner. Eng verwandt is dorgegen dat Plattdüütsche in
Oostfreesland mit dat Groninger Platt, dat glieks achter de Grenz snackt warrt. Wenn Lüüd mit düsse
Dialekten tohoopkaamt, verstaht se sik eenfach so. Man düsse Region is lütt, un hier sünd ok
nich vele Lüüd to Huus.
In Noorddüütschland kiekt vör allen de Universität Ollenborg un dat Institut för nedderdüütsche
Spraak mit den Blick ut de Wetenschap op de plattdüütsche Spraak un Kultur. Ok an dat Institut för
Nedderdüütsch an de „Westfälische-Wilhelms-Universität“ Münster kümmert se sik üm de plattdüütschen
Dialekten an de Grenz twüschen de Nedderlannen un Neddersassen. Dat „Nedersaksisch
Instituut“ vun de Rieksuniversität Groningen befaat sik mit dat „Groninger Platt“, dat vun de
Spraakstruktur her to de nedderdüütsche Dialektlandschap mit tohöört.
In de Weertschap snackt de Lüüd vör allen woll in’t Handwark un bi de Landweertschap Platt. Man
dat ok blots op dat smalle Flach langs de Grenz twüschen Düütschland un de Nedderlannen. Man
links un rechts vun de Grenz sünd dat woll nich veel Minschen, de en Dialekt snacken köönt oder
em verstaht. In de Provinz Groningen hebbt se en Dialekt, de mit dat Platt in Oostfreesland verwandt
is („Nedersaksisch“). Man wieder süüdlich in de Provinzen Drenthe, Overijssel un Gelderland
is de Dialekt dichter bi dat Platt ut Westfalen.


109


Wenn de Dialekten verwandt sünd, köönt de Lüüd sik verstahn, man wenn dat üm Fackspraken
geiht, nehmt se eher de düütschen oder nedderlandschen (oder glieks de engelschen) Wöör. Wenn
Geschäften maakt warrt, nehmt se lever Hoochdüütsch, Standardnedderlandsch oder Engelsch.
Dor kümmt mehr bi ruut, as wenn se dat in Dialekt versöökt. En Plattdüütsch, dat över de Regionen
weggeiht, gifft dat nich. De Ünnerschede köönt al vun een Region na de anner vun Gewicht ween.
So kann dat in een Gegend för desülvige Saak ünnerscheedliche Wöör op Platt geven. En Bispeel
is de hoochdüütsche „Maulwurf“. In de Gegend üm Friesoythe seggt de Lüüd op Platt „Hunnewupp“
dorto, blots wenige Kilometer wieder langs in’t Saterland heet he op Platt (nich op Saterfreesch)
„Fraute“. In’t Nedderlandsche heet de „Maulwurf“ aver „mol“. So gifft dat bi de plattdüütsche Spraak
un bi dat Nedderlandsche vele Punkten, de op datsülvige Herkamen wiest. Man de hebbt nich so
veel Gewicht, dat de anner Spraak eenfach so verstahn warrt.
De Lannsregeern vun Neddersassen meent dorüm: Dat is keen goden Weg, wenn een över de
plattdüütsche Spraak mehr Kontakt mit de Navers in de Nedderlannen opboen will. Dorför helpt se
bi’t Lehren vun de nedderlandsch Spraak an de Sekundarscholen un de berufsbillen Gymnasien.
To 138:
2006 hebbt se an de Universität Nimwegen (Nedderlannen) mit dat Forschungsprojekt „Regional
variation in the intonation of Dutch“ anfungen. Dat Leit hett Prof. Dr. Carlos Gussenhoven. In düt
Projekt is ok Oostfreesland mit rinkamen, as Prof. Dr. Peters an de Universität Ollenborg kamen is.
Dat Forschungsprojekt kickt na söven Varietäten, mit dorbi sünd dree Formen vun dat Nedderlandsche,
denn dat Westfreesch, dat Nedersaksisch in de Provinz Groningen un ok dat oostfreesche
Platt un Hoochdüütsch in Weener (Rheiderland). Dat Projekt hett bet 2010 Geld kregen vun de
NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek). Opstunns arbeit Prof. Dr. Peters
tosamen mit Prof. Dr. Gussenhoven un de Doktorandin Judith Hanssen an dat, wat över dat
Projekt in schreven Schrift an de Öffentlichkeit gahn schall. In dat Projekt hebbt se siet 2006 (un dat
doot se ok vundaag noch) düsse Varietäten ünnersöcht: Seelandsch (Zuid-Beveland), Rotterdams,
Amsterdams, Westfreesch (Grou), Nedersaksisch (Winschoten, Provinz Groningen). Bavento kiekt
se siet 2008 ünner dat Leit vun Prof. Dr. Peters ok dat oostfreesche Plattdüütsch (Weener) an un
dat oostfreesche Hoochdüütsch (Weener).
To 139 un 140: Kiek na bi de Antwoort op Fraag 137, dor steiht dat allens binnen.


110


Geförderte Projekte: Niederdeutsch und Saterfriesisch - Förderungen aus Landesmitteln der
regionalen Kulturförderung
2007
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Stade Niederdeutsche Gemeinschaftsinszenierung, Theater auf dem Flett 2007 8.000,00 €
Stade Niederdeutsches Jugendtourneetheater, Wellenbreker 3.000,00 €
Hildesheim Plattdeutsch- Arbeitsgemeinschaften, Grundschulen Harsum 350,00 €
Hildesheim Plattdeutsch- Arbeitsgemeinschaften, Grundschulen Duingen 350,00 €
Hildesheim Plattdeutsch- Arbeitsgemeinschaften, Grundschulen Giesen 350,00 €
Hildesheim Plattdeutsch- Arbeitsgemeinschaften, Grundschulen Borsum 350,00 €
Oldenburgische Gaudium Frisia e.V., Neuenburg, Plattdeutsches Freilichttheater in Dangast 5.000,00 €
Fördersumme 17.400,00 €
2008
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Stade Niederdeutsche Gemeinschaftsinszenierung, Theater auf dem Flett 2008 9.000,00 €
Stade Durchführung eines „Niederdeutschen Schultheaterwettbewerbes, und –tages“, 3.500,00 €
Stade Niederdeutsches Jugendtourneetheater Wellenbreker 3.500,00 €
Hildesheim Plattdeutsch- Arbeitsgemeinschaften, Grundschulen Harsum 350,00 €
Hildesheim Plattdeutsch- Arbeitsgemeinschaften, Grundschulen Duingen 350,00 €
Hildesheim Plattdeutsch- Arbeitsgemeinschaften, Grundschulen Giesen 350,00 €
Hildesheim Plattdeutsch- Arbeitsgemeinschaften, Grundschulen Borsum 350,00 €
Oldenburgische Niederdt. Bühne Brake, e.V., Brake, Theaterproduktion - Düsse letzte Sommer 7.000,00 €
Oldenburgische Niederdt. Bühnenbund, Oldenburg, Ndt. Jugendtheatertreffen in Neuenburg, 2.000,00 €
Oldenburgische Oldenburgischer LV Festival Platt - Art 2008 (November 2008), 10.000,00 €
Emsländische Arbeitsgemeinschaft Plattdeutsches Theater Emsland/Grafschaft Bentheim Präsentation der Sonderausstellung „Emsland sprichwörtlich“ des Emslandmuseums, Lingen (8. Juni 2008 bis 28. September 2008) Einen besonderen Schwerpunkt nahmen in dieser Ausstellung die plattdeutschen Sprichwörter aus dem emsländischen Raum ein. Die Vorbereitung der Ausstellung erfolgte unter Einbeziehung von zwei Teilnehmerinnen
des Projektes Musealog XII 4.000,00 €

 

111


2008
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
am Emslandmuseum Lingen. Ferner war eine Förderung des Projektes „Schriever - Regisseure - Spöller un Musik - Stoff ut Emsland un de Groafskup“ der Arbeitsgemeinschaft Plattdeutsches Theater Emsland/ Grafschaft Bentheim mit max. 1.860,00 € vorgesehen. Das Projekt fand in geänderter Form statt, die Kosten erwiesen sich als erheblich
geringer als geplant, der bereits bewilligte Antrag wurde zurückgezogen.
Emsländische Plattdeutsche Arbeitskreis im Heimatverein Papenburg:
Herausgabe des niederdeutschen Buches: „Tunägels bünnt uck leeiwe Kinner. Tain Geschichten up Popenbörger
Platt, nich blood för Kinner“; für die Illustrationen sorgte die Malschule Zinnober im Rahmen ihrer Kursarbeit. Zuschussbetrag wie beantrag. 3.550,00 €
Ostfriesische 12 Grundschulen in Ostfriesland, die im Regelunterricht mit Plattdeutsch arbeiten, bekamen Klassensätze von zwei plattdeutschen Kinderbüchern (eines für die Klassen 1-2, eines für die Klassen 3-4), sodass jedes Kind „sein“ Buch leihweise mit nach Hause nehmen kann. Eltern und Kinder werden dadurch an Plattdeutsch als Schriftsprache und die Lektüre plattdeutscher Texte herangeführt. 2.405,00 €
Stade Niederdeutsche Gemeinschaftsinszenierung „Theater auf dem Flett“ 9.000,00 €
Stade Jugendtourneetheater „Wellenbreker“ 3.500,00 €
Fördersumme 58.855,00 €

2009
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Emsländische Durchführung des 9. Regionalen Volkstanz- und Folkloretreffens am 23. August 2009. In Anlehnung an die guten Erfahrungen mit dem Volkstanz- und Folkloretreffen 2007 ist geplant, niederdeutsche Gruppen/
Spieler in das Programm einzubeziehen. Voraussichtlicher Zuschussbetrag wie beantragt. 4.500,00 €
Ostfriesische Historisches Freilichttheater in Ayenwolde/ Hatshausen „Smacht“: Das Leben im Moor um
1700. Alt und Jung, das ganze Dorf, spielt unter professioneller Regie. Das Stück (plattdeutsch) schrieb Erhard
Brüchert. 5.000,00 €


112

2009
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Ostfriesische Theaterpädagogische Arbeitsgemeinschaft
e.V.
Fehnleuchten Soziokulturelles Freilichttheaterprojekt: 240 Jahre Westrhauderfehn (zweisprachig, mit plattdeutschen
Anteilen). Zusammenführung von gewachsenem Kulturgut mit modernen Künsten (Theater, Musik, Tanz, Gesang), soziokulturelle Brücke zwischen Gestern und Heute. 7.500,00 €
Ostfriesische Heimatverein Oldersum De gerechte Waag: Plattdeutsches Theaterstück zum 50jährigen Bestehen
des Heimatvereins Oldersum unter Profiregie. Es gibt ein überliefertes Ereignis aus der Geschichte des Dorfes wider. In Oldersum steht eine der drei letzten erhaltenen historischen Waagen Ostfrieslands. 2.000,00 €
Ostfriesische Dorfgeschichten: Grundschüler/innen aus sieben Dörfern und Kleinstädten im Raum Leer erzählen Geschichten aus ihrer Lebenswelt, auf Hoch- oder auf Plattdeutsch. Die Geschichten werden in die jeweils andere Sprache übersetzt und von den Kindern mit verschiedenen Techniken illustriert. 2.500,00 €
Ostfriesische Plattdütskmaant: Werbematerial, Veranstaltung und Informationsbroschüre über die Arbeit der Plattdeutschbeauftragten und Möglichkeiten der Plattdeutschförderung in Ostfriesland für die Aktion Septembermaant – Plattdütskmaant“. 4.000,00 €
Stade Niederdeutsche Gemeinschaftsinszenierung „Theater auf dem Flett“ 7.000,00 €
Stade Jugendtourneetheater „Wellenbreker“ 4.500,00 €
Fördersumme 37.000,00 €

2010
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Lüneburgischer Gemeinde Egestorf 150 Jahre Wilhelm Bode - „Der Heidepastor Wilhelm Bode“ - Theater
„De Ebendörper Immenschworm“ 2.000,00 €
Lüneburgischer Stadt Celle Förderung der Niederdeutschen Sprache 1.000,00 €
Lüneburgischer Bevensen-Tagung e.V. 63. Bevensen-Tagung 2010 1.000,00 €
Lüneburgischer Lüneburgischer Landschaftsverband e.V. 9. Schoolmeesterdag (Fortbildungsverstaltung
für haupt- und ehreamtliche Lehrkräfte 1.000,00 €
Lüneburgischer Lüneburgischer Landschaftsverband e.V. 3. Plattdeutsche Schultheaterfestival 1.500,00 €
Lüneburgischer Lüneburgischer Landschaftsverband e.V. „Platt is cool“: Auftritt der Band „De foofftig Penns“ am Herzog-Ernst- Gymnasium Uelzen 1.000,00 €


113


2010
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Ostfriesische AG Ostfriesischer Volkstanz- und Trachtengruppe e.V. Balfolk Tanzprojekt für Ostfriesland
- Stimulanz för Bewegen un Danz 3.950,00 €
Ostfriesische Niederdeutsche Bühne Wiesmoor e. V. Niederdeutsches Theater „Barkhahn un Blitz“ 5.000,00 €
Ostfriesische Gerd Brandt Lange Nacht up Platt - Dree Daag för Platt in uns Kuntrei 6.000,00 €
Ostfriesische Niederdeutsche Bühne Wiesmoor e. V. Danz- un Theaterschool 2.000,00 €
Ostfriesische Leeraner Kultur- und Verkehrsverein Poesie over d’ Grüpp 800,00 €
Ostfriesische Ostfriesiche Landschaft Plattdüütskmannt 2010 - Eine Initiative für frühe Mehrsprachigkeit 8.250,00 €
Ostfriesische Ostfriesische Lanschaft „Platt is cool“ - landschaftsübergreifendes
Schulprojekt 2.500,00 €
Ostfriesische AG Ostfriesischer Volkstheater e. V. Kindertheaterstück „Skandaal in Muusenhusen“ 3.000,00 €
Weser-Hunte Kulturkreis Auburg im Heimatverein Wagenfeld e.V. Plattdeutsches Dorfhörspielprojekt „Spök in’t Moor“ „Anno 2081 krech Arne to sien 90. Geburtsdach Besök von een unheimlichen Gast ut een annere Tiet. Aver de Besök in disse Nacht wehr keen Unbekannten. He is in Sommer 2003 Arne und sien Frünne al moal intomöht koamen. Damals wöhr dat Drepen de Anfang von een upgeregte Schatzsöke, de dat Leben von use Frünne verännern schull. In disse Nacht leep de Geschichte noch eenmal an Arne vörbi. Eene Abenteuergeschichte ut
un mit Wagenfeld.“ 7.500,00 €
Weser-Hunte Landschaftsverband Stade Fortsetzung des plattdeutschen Projektes „Postkartenserie Platt ist cool
- Tro di wat, snack Platt!“ 2.000,00 €
Weser-Hunte Heimatverein Hassbergen e.V. Kulturprojekt zur Förderung der plattdeutschen Sprache in der Alten
Kapelle Hassbergen (Plattdeutschkurse für Kinder und Erwachsene und Abendveranstaltung mit Künstlern) 1.050,00 €
Weser-Hunte Grundschule Ströhen Projekt „Plattdeutsch - Spielerisches Erlernen der plattdeutschen Sprache“
300,00 €
Weser-Hunte St. Laurentius-Grundschule Liebenau Plattdeutsch im Rahmen des Nachmittagsunterrichts ab
01.08.2010 200,00 €
Oldenburgische Niederdeutsches Theater Neuenburg (LK Friesland) Förderung kultureller Infrastruktur 3.000,00 €
Oldenburgische Oldenburgische Landschaft „Platt is cool“ - landschaftsübergreifendes Postkarten- und Veranstaltungsprojekt 4.000,00 €
Oldenburgische Oldenburgische Landschaft Festival PlattART im September/ Oktober 2010 (Musik/Theater/Fortbildung) 80.330,00 €


114


2010
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Emsländische Förderverein „Kleine Leute e. V.“, Andervenne Durchführung der Veranstaltung „Kinner singt, danzt uns spellt“ in der Gemeinde Andervenne. Unter Beteiligung der Grundschule und des Kindergartens wurde Kindern
aufgezeigt, welche Möglichkeiten die plattdeutsche Sprache beispielsweise im musischen Bereich in sich birgt. Das erworbene Können wurde auf einer großen Veranstaltung im Dorf präsentiert. 788,60 €
Emsländische Regionale Arbeitsgemeinschaft für niederdeutsches Theater in Zusammenarbeit mit dem
Theaterpädagogischen Zentrum Entwicklung eines regionalen niederdeutschen Theaterprojekts zum Thema „Weg van tohuse“. Auf der Grundlage eines Manuskriptes, dass derzeit von einem renommierten plattdeutschen Autor entwickelt wird, werden Mitglieder der Bühnen, die sich in der regionalen Arbeitsgemeinschaft für niederdeutsches
Theater zusammengeschlossen haben, in Zusammenarbeit mit dem Theaterpädagogischen Zentrum der
Emsländischen Landschaft dieses neue Stück an verschiedenen Standorten vorstellen. 6.475,00 €
Stade Landschaftsverband Stade e. V. Niederdeutsches Jugendtourneetheater „Wellenbreker“ 4.500,00 €
Stade Landschaftsverband Stade e. V. Niederdeutsche Gemeinschaftsinszenierung „Theater auf dem Flett“ 7.000,00 €
Fördersumme 152.143,60 €

2011
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Osnabrück Landschaftsverband Osnabrücker Land e. V. Plattsounds 3.500,00 €
Ostfriesische Theaterpädagogische Arbeitsgemeinschaft e. V. Moorgeister - Ein Kinder- und Jugendtheater in Hoch- und Plattdeutsch 5.000,00 €
Ostfriesische Dorfverein „Uns Timmel“ e. V. De Schippers van Timmel - Lever dood as Slaav - Friesische Freiheit
und Frieden für die Völker Europas (plattdeutsches Theaterstück) 5.000,00 €
Ostfriesische Arbeitsgemeinschaft Ostfriesischer Volkstheater e. V. Störtebeker-Freilichtspiele 2011 in Marienhafe
5.000,00 €
Ostfriesische Niederdeutsches Theater Aurich e. V. Danz- un Theaterschool Auerk (Tanz- und Theaterschule für Kinder und Jugendliche) 2.500,00 €
Ostfriesische Ostfriesische Landschaft, Plattdüütskbüro Werbekampagne für Mehrsprachigkeit 3.500,00 €
Ostfriesische Niederdeutsche Bühne Wiesmoor e. V. Danz- un Theaterschool - Deel 2 (Tanz- und Theaterschule für Kinder und Jugendliche) 2.500,00 €


115


2011
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Ostfriesische Ostfriesische Landschaft, Plattdüütskbüro „Platt is cool“ mit Plattsounds, einem Bandwettbewerb für junge Leute von 15 - 30 Jahren 6.000,00 €
Oldenburgische Niederdeutscher Bühnenbund Nds. und Bremen 3. Jugendtheatertreffen in Oldenburg vom
1. - 3.7.2011 5.000,00 €
Oldenburgische Oldenburgische Landschaft „Platt is cool“ - landschaftsübergreifendes Postkartenprojekt 1.000,00 €
Oldenburgische Oldenburgische Landschaft „Plattsounds“ - der plattdeutsche Bandcontest - landschaftsübergreifendes Projekt 4.000,00 €
Oldenburgische Oldenburgische Landschaft Modellprojekt Saterland 2.500,00 €
Oldenburgische Oldenburgische Landschaft „Platt is us Wark - Plattdeutsch in der Geschäftswelt“ Projekt in Kooperation mit der IHK 7.500,00 €
SBK BS Landschaft Autorenwerkstatt (Die seit über einem Jahrzehnt erfolgreich tätige Autorenwerkstatt wird im Jahr 2011 mit zwei Treffen fortgesetzt.) 300,00 €
SBK BS Landschaft „Plattdütsch underwegens“ (Ehrenamtliche produzieren jeden Monat eine 30minütige Fernsehsendung in ostfälischem Plattdeutsch zur Ausstrahlung im Regionalsender TV 38.) 250,00 €
SBK BS Landschaft „Plattdeutsch Nordsteimke“ (Amateurtheater mit ostfälischem Plattdeutsch als Bühnensprache. Geplant sind 15 Aufführungen in diesem Jahr.) 250,00 €
SBK BS Landschaft Lesungen (Lesungen von Plattdeutsch AutorInnen. Daneben werden wöchentlich plattdeutsche Nachrichten gesprochen und von Radio Okerwelle gesendet.) 400,00 €
SBK BS Landschaft Spannband „Plattdeutsch“ (Selbstdarstellung der Arbeitsgemeinschaft Plattdeutsch der Braunschweigischen Landschaft bei Veranstaltungen.) 150,00 €
Emsländische Arbeitsgemeinschaft Plattdeutsches Theater Emsland/-Grafschaft Bentheim e.V.
Inszenierung des niederdeutschen Auswandererstücks „Wech van tohuse“ 5.000,00 €
Emsländische Emsländische Landschaft e.V. für die Landkreise Emsland und Grafschaft Bentheim, Bereich Kulturmanagement Kooperationsprojekt „Platt is cool“ 2.000,00 €
Emsländische Emsländische Landschaft e.V. Bisher vergebene Mittel, nächste Vergabesitzung Ende April 7.000,00 €
Lüneburgischer Lüneburgischer Landschaftsverband e.V. Schoolmeesterdag (Fortbildungsverstaltung für haupt- und ehreamtliche Lehrkräfte 1.177,10 €
Lüneburgischer Lüneburgischer Landschaftsverband e.V. Plattdeutsche Schultheaterfestival 2.671,32 €


116


2011
Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
Lüneburgischer Lüneburgischer Landschaftsverband e. V. „Platt is cool“ 2.764,10 €
Stade Grundschule Steinkirchen Erstellung einer Plattdeutschen Schul-CD durch die Grundschule Steinkirchen (Landkreis Stade): Die Schule hat ein eigenes Konzept zur Vermittlung des Plattdeutschen entwickelt und in den schuleigenen Arbeitsplan Deutsch integriert. In diesem Rahmen ist die CD erstellt worden. 2.000,00 €
Stade Förderverein Theater im Hinterhof e. V., Buxtehude „Plattdeutsche Nacht“ in Buxtehude: Der Verein hat ein Kulturprogramm mit insgesamt sechs Lesungen und vier musikalischen Darbietungen konzipiert und auf dem Gelände einer Reederei dargeboten. 1.500,00 €

Stade WISOKU e. V., Grünendeich (Landkreis Stade) „Plattcast - Die Elbe-Weser-Welle“: Geplant ist die Produktion von Mediendateien (Audio- und Videodateien), die auf einer Internet-Plattform präsentiert werden sollen. Es werden Themen aus Gegenwart und Geschichte des Elbe-Weser-Dreiecks in Plattdeutsch dargestellt. 3.000,00 €
Weser-Hunte Landschaftsverband Weser- Hunte e. V. Plattsounds - Plattdeutscher Bandcontest: Der Wettbewerb ist Bestandteil des Gemeinschaftsprojektes „Platt is cool“ und wird von den beteiligten Landschaften und Landschaftsverbände in Niedersachsen sowie dem Institut für niederdeutsche Sprache in Bremen getragen.
Ziel ist es, junge Musiker zum Gebrauch des Niederdeutschen in ihrer Musik zu motivieren. Musik und
Komposition sollen als Einstieg zur Auseinandersetzung mit Plattdeutsch dienen und gleichzeitig einen leichten
Zugang zu der Sprache ermöglichen. 3.500,00 €
Weser-Hunte Land & Kunst e. V., Arbste 7, 27330 Asendorf Kulturpicknick auf dem Hof Arbste 7Asendorf am 29.05.2011 mit Schwerpunkt „Erzählen auf hochdeutsch & platt“. 2.500,00 €
Weser-Hunte Heimatverein Scheunenviertel Estorf e. V., 31629 Estorf Förderung des Projektes „Weitergabe
des neu erschienenen Buches: Plattdeutsches Wörterbuch für Estorf und Leeseringen und an der Mittelweser
- Plattdüütsket Wöierebauk för Estrupp un Läseringen un an däi Middelwes Wörterbuch umfasst über 10 000
Stichwörter, die erstmals in der Region, jeweils plattdeutsch - hoch- 740,00 €

117



2010

Landschaftsverband: Antragsteller Projekt Förderbetrag
deutsch und hochdeutsch - plattdeutsch aufgelistet werden (Schreibweise und Aussprache, Grammatik und Satzgefüge, Ausdrücke, Reime und Sprichwörter, Begriffsgruppen). Die Herausgabe dieses plattdeutschen Wörterbuches ist im Vorjahr vom Landschaftsverband Weser-Hunte e.V. finanziell unterstützt worden.
Weser-Hunte Heimatverein Eystrup, 27324 Eystrup Liederabend (Hoch - und Plattdeutsch)
mit der Gruppe „Liederjan“ am 26.03.2011 im ehem. Güterschuppen am Bahnhof Eystrup. 600,00 €
Weser-Hunte St. Laurentius- Grundschule Liebenau, 31618 Liebenau Dritt- und Viertklässler der Ganztagsgrundschule können einmal pro Woche nachmittags an einem Plattdeutsch- Kurs teilnehmen, im
2. Schulhalbjahr 2010/2011. Das Projekt hat zum Ziel, Plattdeutsch vor dem Aussterben zu schützen. 200,00 €
Weser-Hunte Grundschule Ströhen Fortsetzung des Projektes „Plattdeutsch - spielerisches Erlernen der
plattdeutschen Sprache“ im Rahmen des Nachmittagsunterrichtes, 2. Schulhalbjahr 2010/2011. 200,00 €
Fördersumme 84.202,52 €


118


Förderung des Landes Niedersachsen im Bereich
Niederdeutsch und Saterfriesisch seit 2006
INS-Bremen - Institut für niederdeutsche Sprache e. V. (INS)
Das INS besteht seit 1974. Das Land ist seit der Gründung an seiner Finanzierung beteiligt. Die Finanzierung
erfolgt nach dem Königsteiner Schlüssel.
Haushaltsjahr Summe der Förderung
2006 123 251,31 €
2007 124 030,76 €
2008 124 717,36 €
2009 124 563,87 €
2010 126 888,97 €
2011 127 065,45 €

Projekte und Veranstaltungen - gefördert und unterstützt durch MWK
Jahr Förderung Projekt
2006 3 847,72 € Herausgabe der Neddersassisch Verfaten
2007 30 000,00 € Zustiftung zur Erhöhung des Stiftungskapitals für die Plattdüütsch-
Stiftung Neddersassen
2008 10 000,00 € Heimatverein Saterland-Seelter Buund - „Vermittlung der Minderheitensprache
Saterfriesisch“
2008 20 000,00 € Oldenburgische Landschaft „Kulturfestival PLATTart 2008“
2009 Die Bundesakademie für kulturelle Bildung e. V. in Wolfenbüttel hat in
Kooperation mit dem Institut für niederdeutsche Sprache Bremen zwei
Seminare zur Einführung in die niederdeutsche Literatur unter dem Titel
„Wat mutt, dat mutt“ durchgeführt, initiiert vom MWK.
2009 10 000,00 € Heimatverein Saterland-Seelter Buund - „Erhaltung des einmaligen
Kulturgutes saterfriesische Sprache für künftige Generationen durch:
Fortsetzung der Kenntnisvermittlung in der Minderheitensprache Saterfriesisch
in den Kindergärten und Grundschulen; Vermittlung und
Verbesserung der Sprachkompetenz in Saterfriesisch an Erwachsene“.
2009 13 020,79 € Veranstaltung in der Landesvertretung Berlin anlässlich des Jubiläums
10 Jahre Sprachencharta
2009 5 000,00 € Plattdüütsk Büro Aurich - Ostfriesische Landschaft „Publikation -
Plattdeutsche Sprachlandschaften in Ostfriesland von Joachim Strybny“
2009/2010 5 671,12 € Institut für Germanistik an der Carl von Ossietzky-Universität Oldenburg
- Projekt „Fertigstellung des saterfriesischen Wörterbuches von
Dr. Marron Fort“ hier: Unterstützung durch eine studentische Hilfskraft
2010 10 000,00 € Heimatverein Saterland-Seelter Buund: „Erhalt des Kulturgutes saterfriesische
Sprache für künftige Generationen“
2010 30 000,00 € Oldenburgische Landschaft: „Kulturfestival PLATTart 2010“
2010/2011 16 500,00 € Oldenburgische Landschaft: Einsatz einer Volontärstelle zur Umsetzung
der nachhaltigen Förderung der niederdeutschen Sprache“
2011 6 300,00 € Oldenburgische Landschaft „Platt is us Wark“
2011 22 000,00 € Oldenburgische Landschaft „Plattsounds - Plattdüütschet Bandfestival“
2011 10 000,00 € Oldenburgische Landschaft „Saterland als Modellregion für frühe
Mehrsprachigkeit“
2011 3 400 € Oldenburgische Landschaft „Sprachkurs Saterfriesisch“
Anlage 2

119


Anlage 3
Entwicklung des Angebotes der nach dem NEBG geförderten
niedersächsischen Erwachsenenbildungseinrichtungen im Bereich Plattdeutsch/
Niederdeutsch in den Jahren 2007 bis 2009
1. Bildungspolitischer Hintergrund
2. Maßnahmen der nds. Erwachsenenbildungseinrichtungen
3. Mitarbeiterfortbildung der Agentur für Erwachsenen- und Weiterbildung
1. Bildungspolitischer Hintergrund
Seit Inkrafttreten der Europäischen Sprachencharta im Jahr 1999 sind Niederdeutsch und Saterfriesisch
als Regional- bzw. Minderheitensprachen in Deutschland gesetzlich anerkannt. So wie
die anderen norddeutschen Bundesländer hat auch Niedersachsen eine Reihe von sprachpolitischen
Verpflichtungen übernommen, um die sogenannten Kleinen Sprachen zu fördern und langfristig
zu erhalten. Diese Aufgabe stellt sich naheliegend vor allem in den Bildungsbereichen. Die
Einrichtungen der Erwachsenenbildung in Niedersachsen, die nach dem Niedersächsischen Erwachsenenbildungsgesetz
(NEBG) gefördert werden, verfolgen dieses Ziel durch regelmäßige Veranstaltungsangebote
über die niederdeutsche Sprache und Kultur. Die thematische Dichte reicht
von Einführungsveranstaltungen über die historische Sprachentwicklung des Plattdeutschen bis hin
zur Vermittlung von Liedgut. Veranstaltungen des Saterfriesischen finden nur vereinzelt statt und
werden deshalb nicht einzeln aufgeführt.
Im Folgenden wird die Entwicklung von Angebot und Nachfrage zum Thema Plattdeutsch/
Niederdeutsch in den niedersächsischen Erwachsenenbildungseinrichtungen, die nach
dem NEBG gefördert werden, in den Jahren 2007 bis 2009 skizziert.
2. Maßnahmen der niedersächsischen Erwachsenenbildungseinrichtungen
Auf die nicht förderfähigen Maßnahmen (Veranstaltungen mit zu geringer Teilnehmerzahl oder für
Kinder oder Jugendliche) wird jeweils explizit hingewiesen, um die finanzielle Förderung des Landes
Niedersachsen im Zeitraum der Jahre 2007 bis 2009 exakter nachvollziehen zu können.
2007
Das Land Niedersachsen hat im Jahr 2007 Veranstaltungen der niedersächsichen Erwachsenenbildungseinrichtungen
im Bereich Plattdeutsch mit insgesamt 28 091 Euro (5 Euro/Ustd.; 4 557 förderfähige
Ustd. und 26,80 Euro/198 Teilnehmertage) gefördert. Es nahmen insgesamt 3 368 Teilnehmer
an den Veranstaltungen teil.
Abb. 1: Maßnahmen aller nach dem NEBG anerkannten niedersächsischen kommunalen Einrichtungen und
Landeseinrichtungen im Bereich Plattdeutsch/Niederdeutsch in 20077
7 Quelle: NEBG-Statistik 2007


120


Die Maßnahmen der Heimvolkshochschulen werden extra aufgeführt, da dort nicht nach Unterrichtsstunden
berechnet wird, sondern nach Teilnehmertagen.
Abb. 2: Maßnahmen aller nach dem NEBG anerkannten niedersächsischen Heimvolkshochschulen im Bereich
Plattdeutsch/Niederdeutsch in 20078
2008
Im Jahr 2008 förderte das Land Niedersachsen die Veranstaltungen der niedersächsischen Erwachsenenbildungseinrichtungen
in diesem Bereich mit insgesamt 33.647,46 Euro (5,19 Euro/
Ustd./;4 934 förderfähige Ustd. und 26,80 Euro/300 Teilnehmertage). Es nahmen insgesamt
3 401 Teilnehmer an den Veranstaltungen teil.
Abb. 3: Maßnahmen aller nach dem NEBG anerkannten niedersächsischen kommunalen Einrichtungen und
Landeseinrichtungen im Bereich Plattdeutsch/Niederdeutsch in 20089
8 Quelle: NEBG-Statistik 2007
9 Quelle: NEBG-Statistik 2008


121


Abb. 4: Maßnahmen aller nach dem NEBG anerkannten niedersächsischen Heimvolkshochschulen im Bereich
Plattdeutsch/Niederdeutsch in 2008 10
2009
Im Jahr 2009 förderte das Land Niedersachsen die Veranstaltungen der niedersächsischen Erwachsenenbildungseinrichtungen
nach NEBG im Bereich Plattdeutsch/Niederdeutsch mit insgesamt
39 544,10 Euro (5,19 Euro/Ustd.; 5 750 förderfähige Ustd. und 26,80 Euro/362 Teilnehmertage).
Es nahmen insgesamt 4 045 Teilnehmer an den Veranstaltungen teil.
Abb. 5: Maßnahmen aller nach dem NEBG anerkannten niedersächsischen kommunalen Einrichtungen und
Landeseinrichtungen im Bereich Plattdeutsch/Niederdeutsch in 200911
10 Quelle: NEBG-Statistik 2008
11 Quelle: NEBG-Statistik 2009


122


Abb. 6: Maßnahmen aller nach dem NEBG anerkannten niedersächsischen Heimvolkshochschulen im Bereich
Plattdeutsch/Niederdeutsch in 200912
An der Entwicklung der Teilnehmerzahlen sowie den geleisteten Unterrichtsstunden lässt sich eine
positive Entwicklung für den Bereich Plattdeutsch/Niederdeutsch in den Jahren 2007 bis 2009 erkennen.
Das Land Niedersachsen hat die nach dem NEBG anerkannten Erwachsenenbildungseinrichtungen
in diesem Bereich zunehmend gefördert.
3. Mitarbeiterfortbildung der Agentur für Erwachsenen- und Weiterbildung
Die Agentur für Erwachsenen- und Weiterbildung bietet jedes Jahr Fortbildungen zu einer erfolgreichen
Vermittlung und Pflege von plattdeutscher/niederdeutscher Sprache bzw. dem entsprechenden
Schreibstil an.
Themen sind zum Beispiel „Plattdeutscher Anfänger-Unterricht“, „Spiele und Sketche im Plattdeutsch-
Unterricht“ oder „Kreatives Schreiben“. Die plattdeutsche und saterfriesische Sprache, Literatur
und Kultur wird im Bereich der Erwachsenenbildung erhalten, gepflegt und auch in Form von
Angeboten im Bildungsurlaub vermittelt und neu belebt.
12 NEBG-Statistik 2009
Niedersächsischer Landtag – 16. Wahlperiode Drucksache 16/3880

123


Anlage 3
Platt-/Niederdeutschkurse 2010
Volkshochschulen Teilnehmende Unterrichtsstunden
KVHS Ammerland 890 1 496
KVHS Aurich 22 48
VHS Buxtehude 40 33
VHS Cuxhaven 25 32
KVHS Friesland/Wittmund 34 42
VHS Hadeln 10 16
VHS Hameln-Pyrmont 57 36
KVHS Hannover-Land 27 51
KVHS Harburg 16 28
VHS Heidekreis 48 56
VHS Hildesheim 29 20
VHS Liliethal-Grasberg-Worpswede 40 80
VHS Zweckverband Meppen 143 6
VHS Nienburg 110 31
KVHS Northeim 26 40
VHS Oldenburg 35 78
KVHS Osnabrücker Land 10 20
VHS Papenburg 45 30
regio-VHS Ganderkese 10 28
VHS Rothenburg 24 40
Summe VHS 1 641 2 211
Landeseinrichtungen Teilnehmende Unterrichtsstunden
LEB 1 165 3 409
VNB 31 44
Summe Landeseinrichtungen 1 196 3 453
Heimvolkshochschulen Teilnehmende Teilnehmertage
Kard.-v.-Galen Haus, Cloppenburg 78 112
(Ausgegeben am 05.09.2011)

 

         
     
zurück